Hij die opzettelijk en met voorbedachten rade een ander van het leven berooft, wordt, als schuldig aan moord, gestraft met levenslange gevangenisstraf of tijdelijke van ten hoogste dertig jaren of geldboete van de vijfde categorie.
←
Terug 288a · Doodslag met een terroristisch oogmerk
Verder 289a · Samenspanning tot terroristische moord
→
Artikel 289 Sr: Moord
Moord
Wettekst
Toelichting
Artikel 289 Sr stelt moord strafbaar. De kern is dezelfde als bij doodslag: opzettelijk veroorzaken dat een ander komt te overlijden. Wat moord onderscheidt, is dat de dader met voorbedachte raad heeft gehandeld. Er is dan een moment geweest waarop hij zich op zijn besluit kon bezinnen en waarop hij nog een andere keuze had kunnen maken.
De bestanddelen
- Een ander van het leven beroven — er moet een oorzakelijk verband zijn tussen de gedraging van de verdachte en het overlijden van het slachtoffer.
- Opzettelijk — de dood moet door het opzet worden gedekt. Net als bij doodslag volstaat ook de voorwaardelijke vorm, al ligt die combinatie met voorbedachte raad in de praktijk minder voor de hand.
- Met voorbedachten rade — het onderscheidende bestanddeel, dat de zwaardere strafbedreiging draagt.
Wat voorbedachte raad betekent
In de rechtspraak is voorbedachte raad uitgewerkt als handelen na kalm beraad en rustig overleg. Er moet tijd zijn geweest tussen het besluit en de uitvoering, en de dader moet in die tijd hebben kunnen nadenken over de betekenis en de gevolgen van wat hij ging doen. Hoeveel tijd dat precies is, staat niet vast; het gaat om de vraag of er gelegenheid tot bezinning was.
Die tijd alleen is niet genoeg. De rechter kijkt ook naar aanwijzingen die tegen voorbedachte raad pleiten: een besluit dat in een opwelling viel, een hevige gemoedsbeweging, een plotselinge escalatie of een handelen dat zo kort op de aanleiding volgde dat van bezinning geen sprake kon zijn. Omdat het om het innerlijk van de verdachte gaat, wordt voorbedachte raad afgeleid uit uiterlijke omstandigheden: voorbereidingen, uitlatingen vooraf, de gang van zaken en het tijdsverloop.
Bij twijfel valt het feit terug op doodslag. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad zit doodslag steeds besloten in een verwijt van moord: wie voor moord terechtstaat, kan voor doodslag worden veroordeeld als de voorbedachte raad niet komt vast te staan. In de praktijk legt de officier van justitie doodslag daarnaast vaak uitdrukkelijk subsidiair ten laste.
De straf
Moord is bedreigd met levenslange gevangenisstraf; kiest de rechter voor een tijdelijke straf, dan is dertig jaren het plafond, en ook een geldboete van de vijfde categorie is mogelijk. Levenslang wordt alleen in uitzonderlijke gevallen opgelegd en vraagt een zware motivering. Bij de strafoplegging wegen onder meer de omstandigheden van het feit, de gevolgen voor de nabestaanden en de persoon van de verdachte mee, waaronder de vraag in hoeverre het feit hem kan worden toegerekend.
Afbakening
Ontbreekt de voorbedachte raad, dan blijft doodslag over volgens artikel 287 Sr. Staat het doden in dienst van een ander strafbaar feit of van het ontkomen daarna, dan geldt artikel 288 Sr, met dezelfde strafbedreiging als moord. Wordt moord gepleegd met een terroristisch oogmerk, dan is dat een terroristisch misdrijf met eigen gevolgen; de samenspanning daartoe is apart strafbaar gesteld in artikel 289a Sr.
Ontbreekt het opzet op de dood, dan komen de mishandelingsbepalingen met dodelijke afloop of dood door schuld volgens artikel 307 Sr in beeld.
In de praktijk
Onderzoek in moordzaken is langdurig en gedetailleerd, en de zitting draait vrijwel altijd om twee vragen: was er opzet op de dood, en was er gelegenheid tot bezinning. Nabestaanden hebben spreekrecht en kunnen zich als benadeelde partij voegen om hun schade vergoed te krijgen; begeleiding is beschikbaar via slachtofferhulp en een eigen advocaat.
Voor verdachten is bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor beschikbaar en gezien de strafbedreiging noodzakelijk. Vaak volgt ook onderzoek naar de geestvermogens, dat van invloed kan zijn op de straf en op een eventuele maatregel.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat vereist voorbedachte raad en hoe moet die worden gemotiveerd?
De Hoge Raad citeert de strafbaarstelling van moord en beslist dat voor voorbedachte raad moet vaststaan dat de verdachte zich enige tijd heeft kunnen beraden op zijn besluit en niet heeft gehandeld in een opwelling, zodat hij gelegenheid had na te denken over de betekenis en de gevolgen van zijn daad. Dat hij voldoende tijd had is een belangrijke aanwijzing, maar de rechter mag aan aanwijzingen voor het tegendeel meer gewicht geven, zoals een plotselinge hevige drift, een zeer korte tijd tussen besluit en uitvoering, of gelegenheid tot beraad die pas tijdens de uitvoering ontstaat. Omdat voorbedachte raad de straf sterk verzwaart, moet de rechter de vaststelling daarvan uitdrukkelijk motiveren als zij niet rechtstreeks uit de bewijsmiddelen volgt. Het hof had dat hier niet toereikend gedaan; de Hoge Raad vernietigt en wijst de zaak terug.
-
Welke eisen stelt de rechter aan het bewijs van voorbedachte raad?
De Hoge Raad overweegt dat voorbedachte raad het wettelijke strafmaximum aanzienlijk verzwaart en dat daarom - anders dan uit zijn eerdere rechtspraak werd afgeleid - uitdrukkelijk eisen moeten worden gesteld aan de vaststelling dat de verdachte gelegenheid tot beraad heeft gehad. Het gaat bij uitstek om een weging van de omstandigheden van het geval, waarbij aanwijzingen voor het tegendeel zwaarder kunnen wegen dan de vaststelling dat er voldoende tijd was. Volgt de voorbedachte raad niet rechtstreeks uit de bewijsmiddelen, dan moet de rechter daar in zijn motivering nader op ingaan. Het cassatieberoep van het openbaar ministerie tegen de vrijspraak van poging tot moord wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.