- De gevangenisstraf is levenslang of tijdelijk.
- De duur van de tijdelijke gevangenisstraf is ten minste een dag en ten hoogste vijfentwintig jaren.
- Zij kan voor ten hoogste dertig achtereenvolgende jaren worden opgelegd in de gevallen waarin op het misdrijf levenslange en tijdelijke gevangenisstraf ter keuze van de rechter zijn gesteld, en in die waarin wegens strafverhoging ter zake van samenloop van misdrijven, terroristische misdrijven, herhaling van misdrijf of het bepaalde bij artikel 44, de tijd van vijfentwintig jaren wordt overschreden.
- Zij kan in geen geval de tijd van dertig jaren te boven gaan.
Artikel 10 Sr: Duur van de gevangenisstraf
Duur van de gevangenisstraf
Wettekst
Toelichting
Dit artikel geeft de buitengrenzen van de zwaarste straf die het Wetboek van Strafrecht kent. Het bepaalt dat gevangenisstraf twee vormen heeft, levenslang en tijdelijk, en het zegt hoe lang een tijdelijke straf mag duren. Wat er in een concrete zaak kan worden opgelegd, staat er niet in: dat volgt uit het artikel waarin het delict strafbaar is gesteld. Dit artikel trekt alleen het plafond van het hele stelsel.
Levenslang of tijdelijk
De wet kent geen tussenvorm. Een gevangenisstraf is levenslang, of zij is tijdelijk en heeft dus een einddatum. Levenslang komt alleen in beeld bij de zwaarste misdrijven en alleen als de wet die straf op dat feit stelt. Bij een levenslange straf noemt de wet geen duur; hoe de tenuitvoerlegging verloopt en welke mogelijkheden er later nog zijn, wordt buiten dit artikel geregeld.
De gewone bovengrens: vijfentwintig jaren
Voor de tijdelijke gevangenisstraf noemt het tweede lid een ondergrens van één dag en een bovengrens van vijfentwintig jaren. Die ondergrens is opmerkelijk laag en laat zien dat het stelsel ruimte laat voor zeer korte vrijheidsstraffen. De bovengrens geldt als hoofdregel voor alles wat de rechter aan tijdelijke gevangenisstraf oplegt.
Wanneer dertig jaren mogelijk is
Het derde lid maakt op die hoofdregel een uitzondering. Een tijdelijke straf kan tot dertig jaren oplopen in twee soorten gevallen.
- Waar de rechter mag kiezen. Staat op het misdrijf zowel levenslange als tijdelijke gevangenisstraf en mag de rechter daartussen kiezen, dan kan hij een tijdelijke straf van maximaal dertig jaren opleggen. Zo blijft er een reële tussenstap tussen levenslang en vijfentwintig jaren.
- Waar de straf wordt verhoogd. De wet kent verhogingsgronden die het maximum optillen: samenloop van misdrijven, terroristische misdrijven, herhaling van misdrijf, en de verhoging voor ambtenaren van artikel 44 Sr. Loopt de uitkomst daarvan boven vijfentwintig jaren uit, dan kan tot dertig jaren worden opgelegd.
Het vierde lid zet daar de absolute grens achter: hoe de verhogingen ook uitpakken, een tijdelijke gevangenisstraf kan nooit meer dan dertig jaren bedragen. Wie zwaarder moet worden gestraft, komt in het bereik van levenslang, maar alleen als de wet die straf op het feit stelt.
Verhouding tot de andere strafbepalingen
Artikel 9 Sr zegt welke straffen bestaan, dit artikel zegt hoe lang de zwaarste ervan kan duren. De regels over samenloop bepalen hoe meerdere feiten in één straf worden samengebracht; artikel 57 Sr is daarvan de bekendste. Voor het jeugdstrafrecht geldt dit artikel niet: artikel 77a Sr verklaart het buiten toepassing voor wie tussen de twaalf en de achttien jaar was, met een eigen stelsel in de plaats, terwijl artikel 77b Sr de rechter onder voorwaarden toestaat bij zestien- en zeventienjarigen toch het gewone strafrecht toe te passen.
In de praktijk
Wie op internet leest dat op een bepaald delict 'maximaal dertig jaar' staat, moet twee dingen uit elkaar houden: het maximum van het delict zelf en de rekenregels van dit artikel en de samenloopbepalingen. In een zaak met meerdere feiten kan de optelsom hoger uitvallen dan het maximum van elk feit afzonderlijk, maar nooit boven de dertig jaren. Verder zegt de opgelegde duur nog niets over de tijd die iemand feitelijk in detentie doorbrengt; de tenuitvoerlegging is in andere regelgeving ondergebracht. Vraag bij een concrete zaak altijd na hoe de straf is opgebouwd.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Mag een tweede levenslange gevangenisstraf worden opgelegd?
De verdachte was jaren eerder in het buitenland al tot een levenslange gevangenisstraf veroordeeld en kreeg voor een nieuwe moord opnieuw levenslang. De Hoge Raad oordeelt dat de opvatting dat dan geen vrijheidsstraf en zeker niet voor de tweede keer een levenslange gevangenisstraf kan worden opgelegd, onjuist is: zij vindt geen steun in de wettelijke regeling van de oplegging van vrijheidsstraffen. Alleen wanneer bij de nieuwe berechting de regeling voor eerder berechte feiten geldt, is dat anders. Het beroep wordt verworpen.
-
Mag levenslang worden opgelegd zonder herbeoordeling?
De Hoge Raad stelt voorop dat de levenslange gevangenisstraf op zichzelf niet in strijd is met het verbod op onmenselijke behandeling, ook niet als zij volledig wordt uitgezeten. Zij mag echter niet worden opgelegd als niet al bij de oplegging duidelijk is dat er na verloop van tijd een werkelijke mogelijkheid van herbeoordeling bestaat die tot verkorting of voorwaardelijke vrijlating kan leiden. Die herbeoordeling moet uiterlijk na vijfentwintig jaar en daarna periodiek plaatsvinden en moet gaan over de ontwikkeling en de resocialisatie van de veroordeelde. Omdat de toenmalige uitvoeringspraktijk daaraan niet voldeed, hield de Hoge Raad de zaak aan.
-
Levenslang toelaatbaar na invoering van het herbeoordelingsstelsel?
In het vervolg op zijn tussenarrest oordeelt de Hoge Raad dat het Nederlandse recht inmiddels een stelsel van herbeoordeling kent waarin een levenslange gevangenisstraf in de daarvoor geschikte gevallen kan worden verkort. Daarom is het opleggen van die straf op zichzelf niet in strijd met het verbod op onmenselijke behandeling. Komt later vast te staan dat zo'n straf in de praktijk nooit wordt verkort, dan weegt dat opnieuw mee bij die vraag. Het beroep wordt verworpen.
-
Levenslang bij een verdachte die behandeling nodig heeft?
De Hoge Raad overweegt dat een levenslange gevangenisstraf ook mag worden opgelegd aan iemand die medische of psychiatrische zorg en behandeling nodig heeft. Al in het jaar nadat de straf onherroepelijk is geworden vindt gedragskundige rapportage plaats, de wetgeving biedt tijdens de tenuitvoerlegging verschillende behandelmogelijkheden, en beslissingen over de wijze van tenuitvoerlegging kunnen aan de penitentiaire of de burgerlijke rechter worden voorgelegd. Dat bij de oplegging nog niet vaststaat hoe die zorg concreet vorm krijgt, maakt dat niet anders. De klacht over de levenslange gevangenisstraf faalt; het beroep wordt op dit punt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.