- Hij die een ander behulpzaam is bij het zich verschaffen van toegang tot of doorreis door Nederland, een andere lidstaat van de Europese Unie, IJsland, Noorwegen of een staat die is toegetreden tot het op 15 november 2000 te NewYork totstandgekomen Protocol tegen de smokkel van migranten over land, over de zee en in de lucht, tot aanvulling van het op 15 november 2000 te NewYork totstandgekomen Verdrag tegen transnationale georganiseerde misdaad, of hem daartoe gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaft, terwijl hij weet of ernstige redenen heeft te vermoeden dat die toegang of doorreis wederrechtelijk is, wordt als schuldig aan mensensmokkel gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Hij die een ander uit winstbejag behulpzaam is bij het zich verschaffen van verblijf in Nederland, een andere lidstaat van de Europese Unie, IJsland, Noorwegen of een staat die is toegetreden tot het in het eerste lid genoemde protocol, of hem daartoe gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaft, terwijl hij weet of ernstige redenen heeft te vermoeden dat dat verblijf wederrechtelijk is, wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vijfde categorie.
- Indien een van de feiten, omschreven in het eerste en tweede lid, wordt begaan in de uitoefening van enig ambt of beroep, wordt gevangenisstraf van ten hoogste acht jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd en kan ontzetting worden uitgesproken van de uitoefening van het recht het ambt te bekleden of het beroep uit te oefenen en kan de rechter openbaarmaking van zijn uitspraak gelasten.
- Indien een van de feiten, omschreven in het eerste en tweede lid, wordt begaan door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of in vereniging wordt begaan door meerdere personen, wordt gevangenisstraf van ten hoogste tien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
- Indien een van de feiten, omschreven in het eerste en tweede lid, zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft of daarvan levensgevaar voor een ander te duchten is, wordt gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
- Indien een van de feiten, omschreven in het eerste en tweede lid, de dood ten gevolge heeft, wordt een gevangenisstraf van ten hoogste achttien jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
- Indien een van de feiten, omschreven in het eerste en tweede lid, wordt gepleegd met het oogmerk om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijk te maken, wordt de op het feit gestelde gevangenisstraf met een derde verhoogd.
- Voor de toepassing van dit artikel wordt onder Nederland mede verstaan de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
- Bij veroordeling wegens een van de feiten, omschreven in het eerste en tweede lid, kan ontzetting van de in artikel 28, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°, vermelde rechten worden uitgesproken.
←
Terug 197 · Verblijf in Nederland na ongewenstverklaring of inreisverbod
Verder 197b · Iemand zonder rechtmatig verblijf laten werken
→
Artikel 197a Sr: Mensensmokkel
Mensensmokkel
Wettekst
Toelichting
Artikel 197a Sr stelt mensensmokkel strafbaar. Het gaat om het helpen van een ander bij het zich verschaffen van toegang tot of doorreis door Nederland of een van de andere in de bepaling genoemde staten, terwijl de dader weet of ernstige redenen heeft te vermoeden dat die toegang of doorreis wederrechtelijk is. Het tweede lid ziet op hulp bij wederrechtelijk verblijf, maar alleen wanneer die uit winstbejag wordt verleend. Het beschermde belang is het functioneren van de grens- en toelatingsregels; het slachtoffer van het onderliggende feit is niet de gesmokkelde persoon zelf.
De bestanddelen
- Behulpzaam zijn of gelegenheid, middelen of inlichtingen verschaffen — de wet omschrijft de hulp ruim. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad telt elke bijdrage die de toegang, de doorreis of het verblijf op enigerlei wijze makkelijker maakt of vooruithelpt. Vervoeren, onderdak regelen of informatie geven kan eronder vallen. De hulp is een zelfstandig delict; er hoeft geen sprake te zijn van deelneming aan een ander feit.
- Wederrechtelijke toegang, doorreis of verblijf — het eerste lid ziet op toegang en doorreis, het tweede lid op verblijf. Wederrechtelijk wil zeggen: zonder recht of bevoegdheid, dus in strijd met de regels die op die toegang, doorreis of dat verblijf van toepassing zijn. Voor verblijf is volgens de Hoge Raad geen blijvende aanwezigheid nodig; ook een kort oponthoud telt mee. En wie legaal in Nederland is, kan toch zonder recht doorreizen naar een ander land; ook hulp daarbij valt onder het artikel.
- Weten of ernstige redenen hebben te vermoeden — volle wetenschap is niet nodig. Wie de ogen sluit voor duidelijke signalen, kan aan deze eis voldoen.
- Winstbejag — dit bestanddeel geldt alleen voor het tweede lid, de hulp bij verblijf. Beslissend is of de helper uit was op financieel of ander voordeel voor zichzelf; of hij dat voordeel ook heeft gekregen, maakt niet uit. Wie zonder eigen voordeel iemand onderdak of steun geeft, valt niet onder het tweede lid. Bij hulp bij toegang of doorreis is winstbejag sinds 2005 geen vereiste meer. Ook wie zonder eigenbelang meehelpt aan een illegale grensoverschrijding, kan dus onder het eerste lid vallen; zuiver humanitaire beweegredenen kunnen wel een rol spelen bij de vervolgingsbeslissing en bij de straf.
De strafmaxima
Het eerste en tweede lid kennen gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Daarboven staan verschillende verzwaringen:
- In ambt of beroep — ten hoogste acht jaren, met de mogelijkheid van ontzetting uit het ambt of beroep en van openbaarmaking van de uitspraak.
- Beroep of gewoonte, of in vereniging — ten hoogste tien jaren.
- Zwaar lichamelijk letsel of levensgevaar — ten hoogste vijftien jaren.
- De dood tot gevolg — ten hoogste achttien jaren.
- Terroristisch oogmerk — het maximum van de gevangenisstraf wordt met een derde verhoogd.
De hoge maxima bij letsel, levensgevaar en overlijden laten zien waar de wetgever de ernst legt: bij smokkel waarbij mensen in levensgevaarlijke omstandigheden worden gebracht. Voor die verzwaringen is niet vereist dat het opzet op het gevolg was gericht; het gevolg moet wel redelijkerwijs aan de gedraging kunnen worden toegerekend. Het achtste lid rekent Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot Nederland, en het negende lid maakt ontzetting van de rechten uit artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°, mogelijk.
Afbakening
Het verschil met mensenhandel is wezenlijk. Bij mensensmokkel gaat het om het omzeilen van toelatingsregels; bij mensenhandel, strafbaar gesteld in artikel 273f Sr, om uitbuiting van een persoon, met dwang, misleiding of misbruik van een kwetsbare positie als kern. Beide kunnen samenlopen wanneer een smokkeltraject in uitbuiting overgaat. Artikel 197 Sr ziet op de vreemdeling die zelf ondanks een zware maatregel hier verblijft; artikel 197b Sr op het laten werken van iemand zonder rechtmatig verblijf.
In de praktijk
Onderzoeken naar mensensmokkel zijn vaak internationaal en steunen op telecomgegevens, financiele stromen en verklaringen. Voor wie op enige manier betrokken raakt, is de kernvraag of hij wist of ernstige redenen had te vermoeden dat het om wederrechtelijke toegang of doorreis ging, en bij verblijf of er winstbejag was. Wie zich zorgen maakt over zijn positie, bijvoorbeeld omdat hij vervoer of onderdak heeft geregeld, doet er goed aan zich vroeg te laten adviseren door een advocaat.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Moet de vreemdeling werkelijk toegang hebben gekregen?
De Hoge Raad beslist dat de opvatting onjuist is dat voor mensensmokkel moet vaststaan dat de vreemdeling de grensbewaking is gepasseerd. Bepalend is dat de behulpzaamheid is voltooid; de delictsomschrijving en de wetsgeschiedenis eisen niet dat de vreemdeling zich werkelijk toegang heeft verschaft. Van het zich verschaffen van toegang kan ook sprake zijn als er feitelijk toegang is zonder dat een grensbewaking is gepasseerd. Het beroep is verworpen.
-
Wanneer is een verblijf in Nederland wederrechtelijk?
De Hoge Raad overweegt dat van wederrechtelijk verblijf sprake is als het verblijf plaatsvindt zonder enig subjectief recht of enige bevoegdheid. De hulp moet dus zijn verleend aan iemand die aan geen enkele rechtsregel, nationaal of internationaal, een titel voor zijn verblijf kan ontlenen. Welke vreemdelingen verblijfsrecht hebben, volgt uit de Vreemdelingenwet; wie de beslissing op een aanvraag of bezwaar mag afwachten en niet mag worden uitgezet, verblijft rechtmatig.
-
Volstaat de wetsgeschiedenis voor een bijzondere strafbepaling?
Op prejudiciële vragen van de rechtbank antwoordt de Hoge Raad dat artikel 197b zich niet tot artikel 197a lid 2 verhoudt als een bijzondere tot een algemene strafbepaling. De ene bepaling bevat niet alle bestanddelen van de andere, en de wetsgeschiedenis bevat geen dwingende aanknopingspunten voor een andere uitleg. Een losse opmerking in de toelichting dat het om een geprivilegieerd delict gaat, is daarvoor niet genoeg, mede omdat die opmerking in een ander verband is gemaakt.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.