- Hij die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen wegens hun ras, hun godsdienst of levensovertuiging, hun seksuele gerichtheid of hun handicap, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.
- Met dezelfde straf wordt gestraft degene die zich in het openbaar, mondeling of bij geschrift of afbeelding, opzettelijk beledigend uitlaat over een groep mensen als omschreven in het eerste lid: a. door het vergoelijken van een van de feiten als omschreven in de artikelen 3 tot en met 6, 7, tweede lid, en 8 tot en met 8b van de Wet internationale misdrijven of een van de feiten als omschreven in artikel 6 van het Handvest van de Internationale Militaire Rechtbank, gehecht aan het Verdrag van Londen van 8 augustus 1945; b. door het ontkennen of verregaand bagatelliseren van een van de feiten als omschreven in de onder a genoemde artikelen, voor zover dat feit bij onherroepelijke beslissing is vastgesteld door een internationaal gerecht dat zijn rechtsmacht ontleent aan een verdrag waarbij het Koninkrijk partij is of door de Nederlandse rechter.
- Indien het feit wordt gepleegd door een persoon die daarvan een beroep of gewoonte maakt of door twee of meer verenigde personen wordt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie opgelegd.
←
Terug 137 · Uitzondering op de meldplicht voor uzelf en uw naasten
Verder 137d · Aanzetten tot haat, discriminatie of geweld
→
Artikel 137c Sr: Groepsbelediging
Groepsbelediging
Wettekst
Toelichting
Deze bepaling beschermt groepen tegen uitlatingen die hen als groep neerhalen. Strafbaar is wie zich in het openbaar opzettelijk beledigend uitlaat over een groep, en dat doet om het ras van die groep, om haar godsdienst of levensovertuiging, om de seksuele gerichtheid of om een handicap. De uitlating kan mondeling worden gedaan, in een tekst of met een afbeelding. Hierop staat maximaal een jaar gevangenisstraf, dan wel een geldboete van de derde categorie. Wordt het feit gepleegd door iemand die er een beroep of gewoonte van maakt of door twee of meer personen samen, dan gelden hogere maxima: twee jaren of een geldboete van de vierde categorie.
De bestanddelen
- In het openbaar. De uitlating moet toegankelijk zijn voor een onbepaalde groep mensen. Een openbaar bericht op internet voldoet daaraan, een privégesprek niet.
- Beledigend over een groep. Het gaat om de groep als zodanig, niet om een individu; belediging van één persoon valt onder artikel 266 Sr. De uitlating moet de mensen zelf treffen om wie zij zijn. Kritiek op een godsdienst als zodanig, of op opvattingen die in een groep leven of op het gedrag van haar leden, valt er volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad buiten, ook als aanhangers zich daardoor gekwetst voelen.
- Wegens een van de genoemde kenmerken. De uitlating moet de groep raken juist om dat kenmerk. Ras wordt ruim uitgelegd en omvat ook huidskleur, afkomst en nationale of etnische afstamming. Onder levensovertuiging valt een omvattende visie op het bestaan die niet op een godsgeloof berust; politieke opvattingen vallen daar niet onder. Opvallend is dat het eerste lid geslacht niet noemt; dat kenmerk staat wel in artikel 137d Sr.
- Opzet. De uitlating moet bewust zijn gedaan. Wie een woord gebruikt zonder de beledigende lading te kennen, mist dat opzet, al wordt daar niet snel in meegegaan bij algemeen bekende scheldwoorden. Het opzet moet ook het openbare karakter van de uitlating omvatten: de dader moet hebben gewild of bewust aanvaard dat zijn woorden het publiek zouden bereiken.
De grens met de vrijheid van meningsuiting
Dit artikel botst per definitie met het recht om je uit te spreken, en die spanning wordt in iedere zaak beslecht. In de rechtspraak is een vaste manier van toetsen gegroeid. Eerst wordt gekeken of de uitlating op zichzelf beledigend is voor de groep. Daarna of zij een bijdrage levert aan het maatschappelijk debat, aan geloofsuitoefening of aan artistieke expressie; in dat geval kan het beledigende karakter eraan afgaan. Ten slotte moet de uitlating niet onnodig grievend zijn: wie zijn punt ook zonder de kwetsende vorm had kunnen maken, kan zich niet achter het debat verschuilen.
Het tweede lid
Sinds een wijziging van dit artikel geldt de strafbaarheid ook voor twee bijzondere vormen. De eerste is het vergoelijken van internationale misdrijven zoals genocide, oorlogsmisdrijven en misdrijven tegen de menselijkheid, zoals die in de Wet internationale misdrijven en in het aan het Verdrag van Londen gehechte handvest zijn omschreven. De tweede is het ontkennen of verregaand bagatelliseren van zulke feiten, maar alleen als een internationaal gerecht of de Nederlandse rechter ze onherroepelijk heeft vastgesteld. Ook hier geldt de eis dat de uitlating beledigend is voor een groep mensen om een van de genoemde kenmerken.
Afbakening
Aanzetten tot haat, discriminatie of geweld is iets anders dan beledigen en staat in artikel 137d Sr. Het openbaar maken en verspreiden van discriminerende uitlatingen van een ander is geregeld in artikel 137e Sr. Steun aan discriminerende activiteiten valt onder artikel 137f Sr en discriminatie in beroep of bedrijf onder artikel 137g Sr. Een belediging die zich richt tot één persoon wordt beheerst door de artikelen 266 en 267 Sr.
In de praktijk
Aangifte doen kan bij de politie; daarnaast heeft iedere gemeente een antidiscriminatievoorziening waar meldingen kunnen worden gedaan en waar u hulp krijgt bij de vervolgstappen. Bewaar bij uitlatingen op internet een schermafdruk met de datum en het account erop, want berichten worden vaak verwijderd. Voor een verdachte draait de zaak meestal niet om de vraag of iets is gezegd, maar om de context waarin het is gezegd; die uitleg bereidt u het beste voor met een advocaat.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is een uitlating beledigend voor een groep?
De Hoge Raad zet het toetsingskader voor groepsbelediging zelf op een rij. Een uitlating is beledigend als zij de strekking heeft iemand bij het publiek in een ongunstig daglicht te stellen en hem in zijn eer en goede naam aan te randen; bij een op zichzelf niet beledigende uitlating hangt dat af van de context. Gaat het om godsdienst, dan moet de uitlating onmiskenbaar een groep treffen die juist door haar godsdienst wordt gekenmerkt, en moet de belediging daarop berusten. Bij de vrijheid van meningsuiting let de rechter op de bewoordingen en de context, op de vraag of de uitlating kan bijdragen aan het publieke debat of artistieke expressie is, en of zij dan niet onnodig grievend is.
-
Wanneer zet een uitlating aan tot discriminatie wegens ras?
De Hoge Raad stelt voorop dat strafbaar is het aantasten van de eigenwaarde of het in diskrediet brengen van een groep juist omdat die van een bepaald ras is, een bepaalde godsdienst belijdt of een bepaalde levensovertuiging heeft; kritiek op opvattingen en gedragingen valt erbuiten. Het begrip ras moet ruim worden uitgelegd en omvat ook huidskleur, afkomst en nationale of etnische afstamming. Het hof kon daarom oordelen dat een leus waarmee duidelijk wordt gemaakt dat mensen van niet-Nederlandse afkomst hier niet welkom zijn, voor die groep wegens hun ras beledigend is.
-
Welke ruimte heeft een politicus die aanzet tot discriminatie?
De Hoge Raad stelt zelf voorop dat een straf voor aanzetten tot discriminatie de vrijheid van meningsuiting niet schendt als zij een door het verdrag toegelaten beperking vormt, en dat de rechter daarbij let op de bewoordingen, de context, de bijdrage aan het publieke debat en de vraag of de uitlating niet onnodig grievend is. Bij een politicus staat tegenover de ruimte om te kwetsen of te choqueren zijn verantwoordelijkheid om geen uitlatingen te verspreiden die in strijd zijn met de wet en met de grondbeginselen van de rechtsstaat, waaronder uitlatingen die aanzetten tot onverdraagzaamheid. Het hof mocht de uitlatingen daarom niet alleen strafbaar achten bij bedreiging, intimidatie of aanzetten tot haat of geweld.
-
Welk opzet is nodig bij aanzetten tot haat en discriminatie?
De Hoge Raad oordeelt dat het hof zijn oordeel over voorwaardelijk opzet op het discriminatoire karakter van de uitlatingen niet kon baseren op de vaststelling dat de verdachte, gelet op de context van de demonstratie en de getoonde borden, 'minst genomen had moeten vermoeden' wat de uitlatingen inhielden. Dat de verdachte de leuzen verstond en begreep, had het hof juist niet kunnen vaststellen. De uitspraak is vernietigd en de zaak teruggewezen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.