- Poging tot misdrijf is strafbaar, wanneer het voornemen van de dader zich door een begin van uitvoering heeft geopenbaard.
- Het maximum van de hoofdstraffen op het misdrijf gesteld wordt bij poging met een derde verminderd.
- Geldt het een misdrijf waarop levenslange gevangenisstraf is gesteld, dan wordt gevangenisstraf opgelegd van ten hoogste twintig jaren.
- De bijkomende straffen zijn voor poging dezelfde als voor het voltooide misdrijf.
←
Terug 44bis · Strafverhoging bij een discriminatoire achtergrond
Verder 46 · Voorbereiding van een ernstig misdrijf
→
Artikel 45 Sr: Poging tot misdrijf
Poging tot misdrijf
Wettekst
Toelichting
Het strafrecht wacht niet altijd af tot een misdrijf is gelukt. Wie eraan begint en het niet afmaakt, kan al strafbaar zijn wegens poging. Daarvoor moet twee dingen vaststaan: de dader had het voornemen om het misdrijf te plegen, en dat voornemen is naar buiten gekomen doordat hij met de uitvoering is begonnen. Blijft het bij plannen in het hoofd, dan is er geen strafbare poging.
Het voornemen
Het voornemen is de opzet van de dader, gericht op het misdrijf dat hij wilde plegen. Die opzet moet even ver reiken als bij het voltooide feit: wie wordt vervolgd wegens poging tot doodslag, moet de dood van het slachtoffer hebben gewild of bewust de aanmerkelijke kans daarop hebben aanvaard. Die laatste vorm heet voorwaardelijk opzet en is ook bij poging voldoende. Het bewijs van het voornemen komt vaak uit de gedraging zelf, uit wat de verdachte erover heeft gezegd en uit de omstandigheden eromheen.
Het begin van uitvoering
Dit is het scharnierpunt van het artikel. Voorbereidende handelingen zijn nog geen begin van uitvoering; er moet een gedraging zijn die naar haar uiterlijke verschijningsvorm gericht is op de voltooiing van het misdrijf. De vraag is dus of een buitenstaander die de gedraging ziet, daarin het misdrijf herkent dat de dader voor ogen had. Hoe dichter de gedraging bij het delict staat, hoe eerder die grens is gepasseerd. Ligt de gedraging er nog ver vandaan, dan kan hooguit voorbereiding uit artikel 46 Sr in beeld komen.
Ook als het nooit had kunnen lukken
Dat het misdrijf onmogelijk kon slagen, sluit een poging niet zonder meer uit. Wie iets wegneemt uit een tas die leeg blijkt te zijn, of wie schiet op een plek waar het beoogde slachtoffer net niet meer is, heeft wel degelijk een uitvoeringshandeling verricht. Alleen wanneer het gekozen middel of het voorwerp waarop de dader zich richtte volstrekt ongeschikt was om het misdrijf ooit te kunnen opleveren, houdt de strafbaarheid op.
De straf
De hoofdstraffen die op het misdrijf staan, gaan bij poging met een derde omlaag. Staat op het misdrijf levenslange gevangenisstraf, dan geldt bij poging een maximum van twintig jaar gevangenisstraf. De bijkomende straffen blijven wel dezelfde als bij het voltooide misdrijf. Poging is bovendien alleen bij misdrijven strafbaar: bij overtredingen kent de wet deze figuur niet. Ook bij misdrijven waarvoor geen opzet maar schuld volstaat, is poging niet mogelijk, omdat poging nu eenmaal opzet vereist. En soms sluit de wet poging uitdrukkelijk uit; het bekendste voorbeeld is eenvoudige mishandeling uit artikel 300 Sr, waarvan poging niet strafbaar is.
Afbakening met de buurartikelen
Voor het begin van uitvoering ligt de voorbereiding uit artikel 46 Sr, die alleen geldt bij zwaardere misdrijven. Mislukt het beïnvloeden van een ander om het feit te plegen, dan gaat het om poging tot uitlokking uit artikel 46a Sr. En stopt de dader uit zichzelf voordat het misdrijf voltooid is, dan bepaalt artikel 46b Sr dat er van poging geen sprake meer is.
Een voorbeeld: iemand forceert 's nachts een raam van een woning en klimt half naar binnen, maar vlucht als het alarm afgaat. Er is niets meegenomen, dus van een voltooide diefstal is geen sprake. Het forceren en naar binnen klimmen is wel een gedraging die naar buiten toe op diefstal is gericht, zodat poging tot diefstal in beeld komt.
In de praktijk
In zaken over poging draait de discussie meestal om twee vragen: reikte de opzet werkelijk zo ver als de aanklacht stelt, en was de grens van het begin van uitvoering al gepasseerd? De verdediging voert vaak aan dat het bij voorbereidende handelingen is gebleven, of dat de verdachte een minder ver reikend opzet had. Voor slachtoffers is goed te weten dat een mislukte aanval wel degelijk tot vervolging kan leiden en dat ook bij poging schadevergoeding kan worden gevorderd.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is er een begin van uitvoering?
De Hoge Raad zet uiteen wanneer een poging strafbaar is: er moeten handelingen zijn verricht die naar hun uiterlijke verschijningsvorm gericht zijn op de voltooiing van het misdrijf dat de dader van plan was. Algemene regels daarvoor kunnen niet worden gegeven; het gaat om de concrete omstandigheden. Belangrijk is hoe dicht de handelingen bij de voltooiing lagen, in tijd en plaats, en hoe concreet ze daarop gericht waren; daarmee wordt de poging ook afgebakend van de strafbare voorbereiding. Het mag gaan om een samenstel van handelingen, ook die van anderen die meededen, en er hoeft nog geen onderdeel van de delictsomschrijving te zijn vervuld. Het oordeel van het hof dat een vergaand uitgevoerde, planmatige bevrijdingsactie een begin van uitvoering opleverde, blijft in stand; het cassatieberoep is verworpen.
-
Poging ook als voltooiing feitelijk onmogelijk bleek?
Het hof had vrijgesproken van poging tot doodslag op pasgeboren baby's omdat niet kon worden vastgesteld dat zij bij of kort na de geboorte nog leefden. De Hoge Raad oordeelt dat dit onjuist is: onzekerheid daarover sluit niet uit dat de verweten handelingen naar hun uiterlijke verschijningsvorm gericht waren op de voltooiing van het misdrijf en dus ter uitvoering daarvan zijn verricht. Alleen als de rechter aannemelijk vindt dat de kinderen dood geboren zijn, is poging uitgesloten. Het arrest van het hof is vernietigd en de zaak is verwezen.
-
Geen terugtred als het slachtoffer er niet was
Het hof had vastgesteld dat de voorgenomen levensberoving alleen niet was voltooid omdat de beoogde persoon niet in zijn kamer aanwezig was en daar ook later niet kwam. Dat is een omstandigheid die niet van de wil van de verdachte afhing. Het oordeel van het hof dat er daarom geen vrijwillige terugtred was, geeft volgens de Hoge Raad geen onjuiste uitleg aan de wet en is toereikend gemotiveerd. Het cassatieberoep is verworpen.
-
Poging bij een middel dat niet kon werken?
Wie met een schop een gat slaat in de etalageruit van een juwelier om sieraden weg te nemen, maakt daarmee in het algemeen een begin met de uitvoering van dat voornemen, aldus de Hoge Raad. Dat wordt niet anders als achter die ruit nog een tweede, kunststof ruit blijkt te zitten waardoor het inslaan van de etalageruit het wegnemen onmogelijk maakte. Het hof mocht dus aannemen dat er sprake was van een strafbare poging. Het cassatieberoep is verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.