Artikel 447e Sr: Niet tonen van een identiteitsbewijs

Op verschillende plaatsen in de wet staat dat iemand zich moet kunnen legitimeren of moet meewerken aan het nemen van vingerafdrukken. Die plichten staan onder meer in de Wet op de identificatieplicht en in het Wetboek van Strafvordering (onder meer de artikelen 27a en 55c Sv), en verder in een reeks wetten over uitlevering, overlevering, detentie en gedwongen zorg. Artikel 447e Sr is de strafbepaling die daarbij hoort: wie niet voldoet, riskeert een geldboete van de tweede categorie. De plicht geldt vanaf veertien jaar.

Twee verplichtingen

• Een identiteitsbewijs ter inzage aanbieden — het document moet daadwerkelijk worden getoond aan de functionaris die daarom bevoegd vraagt. Een naam noemen of een kopie op de telefoon laten zien is dat niet.

- Meewerken aan vingerafdrukken — waar de wet dat toestaat, moet worden meegewerkt aan het nemen van een of meer vingerafdrukken, bijvoorbeeld om vast te stellen of iemand is wie hij zegt te zijn.

Er moet een bevoegde vordering zijn

De plicht bestaat niet zomaar. Bij een controle op straat of elders buiten een strafzaak mag een ambtenaar alleen inzage vorderen als hij daartoe bevoegd is en als dat voor een redelijke uitoefening van zijn taak nodig is. Zomaar iedereen controleren mag niet. De eerste vraag in zo'n zaak is daarom of de vordering rechtmatig was. Was zij dat niet, dan kan het niet voldoen eraan ook niet strafbaar zijn. Wordt de vordering wel bevoegd gedaan, dan helpt het niet dat iemand meent dat hij niets verkeerds heeft gedaan: de plicht staat los van de vraag of er een verdenking is.

Voor aangehouden verdachten, veroordeelden en gedetineerden ligt het eenvoudiger. Bij hen hoort het vaststellen en controleren van de identiteit bij de normale gang van zaken, zodat niet telkens hoeft te worden beoordeeld of de vraag om legitimatie in dat geval nodig was.

Een voorbeeld: iemand wordt bij een controle gevraagd zich te legitimeren en zegt zijn document thuis te hebben laten liggen. Dat kan tot een boete leiden, want de plicht is het document te kunnen tonen. Woont hij om de hoek en kan hij het meteen gaan halen, dan moet hem die kans in de regel wel worden gegeven. Weigert iemand daarnaast mee te werken aan het nemen van vingerafdrukken terwijl de wet dat in zijn situatie toelaat, dan is dat een tweede overtreding onder dezelfde bepaling.

Waarom vaststelling van identiteit ertoe doet

Bijna elk optreden van de overheid veronderstelt dat vaststaat met wie zij te maken heeft: bij een aanhouding, bij een opname, bij overlevering aan een ander land en bij het uitvoeren van een straf. Verkeerde identiteitsvaststelling raakt niet alleen het onderzoek, maar ook onschuldige mensen wier gegevens aan een ander worden gekoppeld. Deze bepaling ondersteunt daarom de plichten die op al die terreinen zijn geregeld met één gemeenschappelijke sanctie.

Afbakening

Wie zich wél legitimeert maar met het document van een ander, valt onder het misdrijf van artikel 231 Sr. Wie aan een ambtenaar een valse naam of valse persoonsgegevens opgeeft, kan onder artikel 435 Sr vallen. Het niet inleveren van een document dat moet worden afgegeven, staat in artikel 447b Sr. Voor het weigeren van inzage heeft de wetgever met dit artikel een eigen, lichte strafbepaling gemaakt; vervolging voor het zwaardere misdrijf van artikel 184 Sr ligt daarom niet voor de hand.

In de praktijk

De praktische regel is eenvoudig: draag een geldig identiteitsbewijs bij u en toon het als een bevoegde functionaris erom vraagt. Bent u het oneens met de controle, dan is de zitting bij de kantonrechter de plaats om dat aan de orde te stellen; ter plaatse weigeren maakt de situatie alleen zwaarder. Krijgt u een strafbeschikking, dan kunt u daartegen verzet doen; de termijn daarvoor staat in de beschikking zelf.