Artikel 139c Sr: Aftappen van telecommunicatie en computergegevens

Deze bepaling beschermt communicatie die onderweg is. Strafbaar is wie met apparatuur bewust en zonder recht gegevens onderschept of vastlegt die voor iemand anders bedoeld waren, terwijl die gegevens via telecommunicatie of door een computersysteem worden verwerkt of verstuurd. Het gaat dus om het onderscheppen van gesprekken, berichten en dataverkeer. De strafbedreiging luidt: ten hoogste twee jaar gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie.

De bestanddelen

• Een technisch hulpmiddel. Apparatuur of software waarmee verkeer kan worden onderschept.
• Gegevens die niet voor hem bestemd zijn. De dader mag geen geadresseerde zijn. Wie meeleest in een gesprek waarvan hij deelnemer is, valt er niet onder.
• Via telecommunicatie of een geautomatiseerd werk. Het gaat om gegevens in beweging of in verwerking, niet om wat rustig op een schijf staat; daarvoor bestaat artikel 138c Sr.

- Opzettelijk en wederrechtelijk. Bewust en zonder recht of bevoegdheid.

De uitzonderingen van het tweede lid

• Radio-ontvangst. Het opvangen van signalen met een radio-ontvanger is toegestaan, tenzij daarvoor een bijzondere inspanning is geleverd of een niet toegestane ontvanginrichting is gebruikt.
• De rechthebbende op de aansluiting. Wie gerechtigd is tot de aansluiting, of iemand die in zijn opdracht handelt, valt buiten de bepaling, behalve bij duidelijk misbruik.

- Beheer, opsporing en inlichtingendiensten. Handelingen die nodig zijn voor de goede werking van een openbaar telecommunicatienetwerk, die plaatsvinden ten behoeve van de strafvordering, of die worden verricht ter uitvoering van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017, zijn uitgezonderd.

Waarom de derde uitzondering belangrijk is

Politie en justitie mogen wel aftappen, maar alleen binnen de kaders van het Wetboek van Strafvordering: er is een verdenking van een voldoende ernstig feit nodig, een bevel van de officier van justitie en een voorafgaande machtiging van de rechter-commissaris (artikel 126m Sv). Die eisen zijn geen formaliteit; zij vormen de rechtvaardiging waarmee een op zichzelf strafbare handeling geoorloofd wordt. Wordt daarbuiten getreden, dan kan het bewijs onbruikbaar worden verklaard (artikel 359a Sv).

Afbakening

Wordt eerst een systeem binnengedrongen, dan geldt artikel 138ab Sr. Gaat het om een gesprek in een woning, dan is artikel 139a Sr van toepassing, en buiten een woning artikel 139b Sr. Het plaatsen van apparatuur met het doel af te tappen is apart strafbaar in artikel 139d Sr. Het bezit of het doorgeven van wat met een aftap is verkregen, valt onder artikel 139e Sr.

In de praktijk

Deze bepaling raakt zowel de partner die stiekem berichten onderschept als de werkgever die het netwerkverkeer van medewerkers meeleest zonder grondslag. Bij vermoedens is aangifte mogelijk; bewaar apparatuur en logbestanden. Bedrijven die verkeer willen monitoren, doen er goed aan vooraf te laten toetsen of daarvoor een grondslag bestaat en of medewerkers voldoende zijn geïnformeerd, want het ontbreken daarvan kan de monitoring wederrechtelijk maken.