Artikel 31 Sr: De duur van een ontzetting van rechten

Een ontzetting van rechten geldt niet voor altijd, behalve in het zwaarste geval. Dit artikel zegt hoe de rechter de duur ervan bepaalt en wanneer zij begint te lopen. De duur hangt af van de hoofdstraf die in dezelfde zaak is opgelegd; wordt de ontzetting los uitgesproken, dan geldt een vaste bandbreedte.

De duur per soort hoofdstraf

• Bij levenslange gevangenisstraf duurt de ontzetting voor het leven.
• Bij tijdelijke gevangenisstraf of hechtenis bepaalt de rechter de duur op die van de hoofdstraf plus minstens twee en hoogstens vijf jaar. De ontzetting duurt dus altijd langer dan de vrijheidsstraf zelf.
• Bij een taakstraf duurt zij minstens twee en hoogstens vijf jaar.
• Bij een geldboete geldt dezelfde bandbreedte van twee tot vijf jaar.
• Bij afzonderlijke oplegging, dus zonder dat er een hoofdstraf naast staat, eveneens twee tot vijf jaar.

Daar zit een duidelijke gedachte achter: de bijkomende straf moet nog betekenis hebben wanneer iemand na zijn detentie weer aan het gewone leven deelneemt. Zou zij tegelijk met de celstraf aflopen, dan zou een beroepsverbod ophouden op het moment dat het juist nodig is.

Vanaf wanneer zij werkt

Het tweede lid maakt onderscheid. De ontzetting van het kiesrecht gaat pas in op de dag waarop de veroordeling op dat punt onherroepelijk is, dus wanneer er geen hoger beroep of cassatie meer openstaat. Dat past bij het zware karakter van dat grondrecht: zolang de zaak nog loopt, blijft het kiesrecht in stand.

De andere ontzettingen uit de lijst van artikel 28 Sr gaan in op de dag waarop de uitspraak ten uitvoer kan worden gelegd. Een ambts- of beroepsverbod kan dus eerder gaan werken dan een ontzetting van het kiesrecht.

Belangrijk is dat de klok vanaf die dag gewoon doorloopt, of iemand nu vastzit of niet. De ontzetting wacht dus niet op de invrijheidstelling. Hoeveel ervan na de vrijlating nog over is, hangt daardoor af van het moment waarop de vrijheidsstraf daadwerkelijk wordt uitgezeten.

Een voorbeeld

Iemand wordt veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf en daarnaast tot een verbod om zijn beroep uit te oefenen. De rechter bepaalt de duur van dat verbod op de hoofdstraf plus drie jaar, dus in totaal vijf jaar. Die vijf jaar gaan lopen op de dag waarop de uitspraak ten uitvoer kan worden gelegd. Zit hij zijn straf direct daarna uit, dan loopt het verbod na zijn vrijlating nog ongeveer drie jaar door; begint de gevangenisstraf pas later, dan is op het moment van vrijlating een groter deel van het verbod al verstreken.

In de praktijk

Voor wie met een ontzetting te maken krijgt, zijn twee dingen belangrijk: hoe lang zij precies loopt en vanaf welke dag. Beide staan in het vonnis en beide zijn punten waarover op de zitting kan worden gesproken, want de rechter heeft binnen de bandbreedte ruimte om te kiezen. Houd er rekening mee dat een ontzetting die aan een vrijheidsstraf is gekoppeld, is berekend op een duur die de vrijheidsstraf met enkele jaren overtreft, en dat zij loopt vanaf het moment waarop de uitspraak uitvoerbaar is, niet vanaf de vrijlating. Twijfelt u over de exacte einddatum, laat dat dan narekenen; handelen in strijd met een ontzetting is zelf strafbaar.