Artikel 81 Sr: Geweld en het uitschakelen van weerstand

Op veel plaatsen in het wetboek is geweld een bestanddeel: bij diefstal met geweld, bij afpersing en bij verzet tegen ambtenaren. Dit artikel bepaalt dat daarmee wordt gelijkgesteld het brengen van iemand in een staat van bewusteloosheid of onmacht. Wie zijn slachtoffer weerloos maakt zonder klappen uit te delen, valt dus toch binnen het bereik van die bepalingen.

Waarom deze gelijkstelling

De reden ligt in wat geweld in deze bepalingen moet aanduiden: het breken van de weerstand van het slachtoffer. Voor de bescherming die de wet wil bieden, maakt het geen wezenlijk verschil of iemand door kracht wordt overmeesterd of dat hij op een andere manier buiten staat wordt gesteld zich te verzetten. In beide gevallen is het slachtoffer overgeleverd aan de dader.

Bewusteloosheid en onmacht

• Bewusteloosheid. Het slachtoffer verliest het bewustzijn en kan zich in het geheel niet meer verweren.
• Onmacht. Het slachtoffer is bij bewustzijn, maar heeft geen macht meer over het eigen lichaam, bijvoorbeeld doordat het is bedwelmd. Wie van buitenaf wordt belemmerd, bijvoorbeeld door vastgehouden te worden, verkeert niet in onmacht: dat levert zelf al geweld op.

- Het gaat om het gevolg. De wet omschrijft een toestand waarin het slachtoffer terechtkomt, niet een bepaalde handeling van de dader.

Wat het niet betekent

De gelijkstelling maakt niet elke aantasting van iemands weerbaarheid tot geweld. Er moet werkelijk een toestand van bewusteloosheid of onmacht zijn ontstaan; enkel angst, schrik of overrompeling is dat niet, hoe onaangenaam ook. Voor bedreiging kent de wet eigen bepalingen. Ook blijft gelden dat het gedrag moet passen binnen de delictsomschrijving waarin het geweld als bestanddeel voorkomt.

Opzet en bewijs

Waar de strafbepaling opzet vereist, moet dat opzet ook betrekking hebben op het teweegbrengen van die toestand. Iemand die per ongeluk veroorzaakt dat een ander het bewustzijn verliest, pleegt daarmee dus niet zonder meer geweld in de zin van deze bepaling. In de rechtspraak is uitgekristalliseerd dat ook voorwaardelijk opzet volstaat: wie bewust de aanmerkelijke kans aanvaardt dat het slachtoffer buiten bewustzijn raakt of weerloos wordt, handelt opzettelijk.

In de praktijk

Voor slachtoffers is dit een belangrijke bepaling, omdat zij vaak juist niets kunnen navertellen over het moment zelf. Doe in zulke gevallen zo snel mogelijk aangifte en laat u medisch onderzoeken; onderzoek dat kort na het voorval plaatsvindt levert de meest bruikbare informatie op. Schrijf op wat u zich nog wel herinnert, ook als het brokstukken zijn, en noteer namen van mensen die u die avond hebben gezien. Voor de verdediging draait het in deze zaken doorgaans om de vraag of de toestand van het slachtoffer door de verdachte is veroorzaakt en of hij daarop opzet had. Hulp na een ingrijpende gebeurtenis is beschikbaar via de huisarts en via de instanties voor slachtofferhulp; ook daar kunt u vragen wat aangifte doen inhoudt.