Artikel 291 Sr: Kindermoord door de moeder

Artikel 291 Sr is de zwaardere tegenhanger van kinderdoodslag. Het gaat opnieuw om de moeder die haar kind bij of kort na de geboorte opzettelijk van het leven berooft, maar nu ter uitvoering van een besluit dat zij al eerder had genomen, onder de werking van vrees dat haar aanstaande bevalling zou worden ontdekt. Het besluit ging dus aan de geboorte vooraf.

De bestanddelen

• De moeder — ook deze bepaling geldt alleen voor haar; anderen vallen erbuiten.
• Een eerder genomen besluit — het onderscheidende element. Het besluit is genomen tijdens de zwangerschap en wordt na de geboorte uitgevoerd.
• Vrees voor ontdekking van de aanstaande bevalling — die vrees moet het besluit hebben gedragen.

- Bij of kort na de geboorte, opzettelijk — dezelfde begrenzing in tijd en hetzelfde opzetvereiste als in artikel 290 Sr.

De rol van het voorafgaande besluit

Dit voorafgaande besluit vervult in deze titel dezelfde functie als de voorbedachte raad bij moord: er is gelegenheid tot bezinning geweest en de vrouw heeft die keuze niettemin gemaakt. Daarom ligt de strafbedreiging hoger dan bij artikel 290 Sr.

Het bewijs is lastig, omdat het om een innerlijk besluit gaat dat vaak niet is opgeschreven of gedeeld. De rechter leidt het af uit wat er in de maanden voor de geboorte is gebeurd: het verborgen houden van de zwangerschap, uitlatingen tegen anderen, en de mate waarin de gang van zaken rond de geboorte op een van tevoren bedachte lijn wijst. Blijft daarover twijfel bestaan, dan valt het feit terug op kinderdoodslag.

De straf

De wettekst noemt gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Ook hier geldt dat de rechter bij de strafoplegging zwaar meeweegt in hoeverre het feit de vrouw kan worden toegerekend. Gedragsdeskundig onderzoek naar haar toestand tijdens de zwangerschap en rond de bevalling is in deze zaken gebruikelijk en kan leiden tot strafvermindering of tot oplegging van een maatregel gericht op behandeling.

Afbakening

Het verschil met artikel 290 Sr is uitsluitend het voorafgaande besluit; alle overige bestanddelen zijn gelijk. Ontbreekt de vrees voor ontdekking, of ligt de gedraging duidelijk buiten het tijdvak rond de geboorte, dan gelden de gewone bepalingen: doodslag volgens artikel 287 Sr of moord volgens artikel 289 Sr, met veel hogere maxima.

Artikel 292 Sr zorgt ervoor dat de lagere strafbedreiging niet doorwerkt naar anderen: wie meedoet, wordt beoordeeld als deelnemer aan doodslag of moord.

In de praktijk

Zaken als deze zijn zeldzaam en ingrijpend, en het onderzoek richt zich in de eerste plaats op de vraag of het kind levend ter wereld is gekomen en op de toestand van de moeder. De discussie op zitting gaat vervolgens vooral over het moment waarop het besluit viel.

Voor de betrokken vrouw zijn rechtsbijstand en zorg vanaf het eerste moment van belang. Wie tijdens een zwangerschap in een uitzichtloze situatie terechtkomt, kan vertrouwelijk terecht bij een huisarts of verloskundige; er bestaan ook landelijke hulplijnen voor onbedoelde en verborgen zwangerschappen.