Artikel 268 Sr: Lasterlijke aanklacht bij de overheid

Artikel 268 Sr richt zich op wie de overheid inschakelt om een ander zwart te maken. Strafbaar is het opzettelijk indienen van een valse klacht of aangifte tegen een bepaald persoon, schriftelijk of in schrift gebracht, waardoor de eer of goede naam van die persoon wordt aangetast. De bepaling beschermt twee belangen tegelijk: de reputatie van de beschuldigde en het goed functioneren van politie, justitie en andere overheidsinstanties.

De bestanddelen

• Tegen een bepaald persoon — de beschuldiging moet iemand aanwijzen. Een melding zonder aanwijsbare persoon valt er niet onder. Het doelwit kan ook een rechtspersoon zijn, zolang duidelijk is welke.
• Bij de overheid — de klacht of aangifte wordt gedaan bij een overheidsorgaan. Meestal is dat de politie, maar elk ander overheidsorgaan kan het adres zijn, ook een orgaan dat zelf niet over de zaak gaat.
• Schriftelijk ingeleverd of in schrift gebracht — de beschuldiging moet op papier of in een vastgelegd stuk komen te staan. Ook een mondelinge aangifte die de ambtenaar in een proces-verbaal vastlegt, telt mee.
• Vals — de beschuldiging klopt niet. Dat kan betekenen dat het beschreven voorval nooit heeft plaatsgevonden, maar ook dat het wel is gebeurd en bewust in de schoenen van de verkeerde wordt geschoven. Het verweten gedrag hoeft niet strafbaar te zijn. Wie oprecht meende dat zijn verhaal klopte, valt hier niet onder, ook al blijkt de verdenking later ongegrond.

- Aantasting van eer of goede naam — de valse beschuldiging moet de reputatie van de aangewezen persoon kunnen schaden.

Het opzet

Het opzet moet zowel op het indienen als op de onwaarheid zien, en ook op de schade die de beschuldiging toebrengt aan de naam van de ander. Voor de onwaarheid is voorwaardelijk opzet genoeg: wie weet dat zijn beschuldiging heel goed onjuist kan zijn en haar toch indient, handelt opzettelijk. Toch blijft dit misdrijf lastig te bewijzen: aangifte doen op basis van een vermoeden dat achteraf niet klopt, is geen misdrijf. Er moet blijken dat de indiener wist, of bewust op de koop toe nam, dat zijn verhaal niet waar was, bijvoorbeeld uit een aantoonbaar tegenstrijdige gang van zaken of uit een motief om de ander te beschadigen.

De straf

Twee jaar gevangenisstraf is het plafond; een geldboete van de vierde categorie kan daarvoor in de plaats komen. Het tweede lid maakt bovendien ontzetting mogelijk van de rechten die staan in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1° en 2°: het bekleden van ambten en het dienen bij de gewapende macht.

Afbakening

Bij laster volgens artikel 262 Sr draait het om ruchtbaarheid: de beschuldiging wordt de wereld in gebracht. Hier gaat het juist om de gerichte gang naar de overheid, waar het effect niet in publiciteit zit maar in het in beweging zetten van een onderzoek tegen een onschuldige. Ontbreekt de valsheid, dan blijft hooguit smaad over; ontbreekt de telastlegging van een bepaald feit, dan artikel 266 Sr.

In de praktijk

Dit misdrijf komt vaak aan het licht in conflicten tussen ex-partners, buren of zakenpartners, wanneer een aangifte wordt gebruikt als drukmiddel. Wie ten onrechte is beschuldigd, kan zelf aangifte doen en zich als benadeelde partij voegen in de strafzaak tegen de aangever. Wel geldt ook hier het klachtvereiste van artikel 269 Sr: zonder klacht van degene tegen wie de valse aanklacht was gericht, volgt geen vervolging.

Voor wie overweegt aangifte te doen, is de geruststelling belangrijk: een aangifte die op een oprecht vermoeden berust, levert dit misdrijf niet op, ook niet als de zaak wordt geseponeerd. Strafbaar is alleen wie weet dat zijn beschuldiging niet klopt, of die mogelijkheid bewust op de koop toe neemt.