Artikel 289a Sr: Samenspanning tot terroristische moord

Artikel 289a Sr stelt de samenspanning strafbaar tot twee zware terroristische levensdelicten: moord met een terroristisch oogmerk en de doodslag met terroristisch oogmerk van artikel 288a Sr. Strafbaarheid ontstaat hier dus al ver voor de uitvoering. Er hoeft nog niets te zijn gebeurd dat als een begin van uitvoering geldt; de afspraak zelf is genoeg.

Wat samenspanning is

Samenspanning is in het Eerste Boek omschreven in artikel 80 Sr: zij bestaat zodra twee of meer personen zijn overeengekomen het misdrijf te plegen. Er moet dus een werkelijke wilsovereenstemming zijn, gericht op een concreet misdrijf. Losse gesprekken, stoere taal of het delen van een gedachtegoed zijn geen samenspanning zolang die overeenstemming ontbreekt.

Omdat de strafbaarheid zo vroeg intreedt, ligt hier het zwaartepunt van elke zaak. De rechter beoordeelt of de gesprekken een concreet plan behelsden en of de betrokkenen zich daaraan hadden gebonden. Alles wat daarna gebeurt of juist uitblijft, kan licht werpen op die vraag.

Het terroristisch oogmerk

Wat een terroristisch oogmerk is, staat in artikel 83a Sr: het doel om een bevolking of een deel daarvan ernstige vrees aan te jagen, om een overheid of internationale organisatie wederrechtelijk tot iets te dwingen of iets te laten, of om de fundamentele structuren van een land of organisatie ernstig te ontwrichten of te vernietigen. Ook dit oogmerk moet worden bewezen en wordt afgeleid uit uitlatingen, contacten, de keuze van een doelwit en de context.

De strafbare voorfase in het tweede lid

Het tweede lid verklaart het tweede lid van artikel 96 Sr van overeenkomstige toepassing. Daarmee wordt een reeks voorbereidende gedragingen met dezelfde straf bedreigd: het proberen een ander tot het misdrijf te bewegen, het proberen gelegenheid, middelen of inlichtingen te verkrijgen of te verschaffen, en het beschikken over voorwerpen waarvan de betrokkene weet dat ze voor het misdrijf bestemd zijn.

Ook hier geldt dat het opzet doorslaggevend is: de gedraging moet zijn verricht met het doel het misdrijf voor te bereiden of te bevorderen. Zonder dat doel is het bezit of het gesprek niet strafbaar onder deze bepaling.

De straf

De wettekst legt het maximum bij tien jaren gevangenisstraf; een geldboete van de vijfde categorie kan daarvoor in de plaats komen. Dat is lager dan wat op het beoogde misdrijf zelf staat, wat past bij een strafbaarstelling die zich richt op de fase daarvoor.

Afbakening

Is de uitvoering al begonnen, dan komt poging volgens artikel 45 Sr in beeld, of het voltooide misdrijf. Werken meerdere personen daadwerkelijk samen bij de uitvoering, dan gaat het om deelneming volgens artikel 47 Sr of artikel 48 Sr. Ontbreekt het terroristisch oogmerk, dan mist deze bepaling toepassing; samenspanning tot gewone moord is niet als zodanig strafbaar gesteld.

Voor andere terroristische misdrijven bestaan vergelijkbare bepalingen elders in het wetboek, telkens met dezelfde opzet: een vroege strafbaarstelling van de afspraak en van de voorbereidende handelingen.

In de praktijk

Zaken op grond van dit artikel steunen vaak op afgeluisterde communicatie en op berichtenverkeer, en worden behandeld door de daarvoor aangewezen rechtbank. Het verweer richt zich meestal op de vraag of er werkelijk een afspraak was en of het plan concreet genoeg was.

Voor verdachten geldt dat het onderzoek ingrijpend is en vaak met bijzondere bevoegdheden wordt gedaan. Gespecialiseerde rechtsbijstand vanaf het eerste verhoor is aangewezen.