Artikel 282c Sr: Samenspanning tot terroristische vrijheidsberoving

Artikel 282c Sr stelt de samenspanning tot het misdrijf van artikel 282b Sr strafbaar: de afspraak om iemand met een terroristisch oogmerk van zijn vrijheid te beroven. De strafbaarheid ligt hier dus ver voor de uitvoering. Er hoeft niets te zijn gebeurd met een slachtoffer; de overeenkomst tussen de betrokkenen is genoeg.

Wat samenspanning is

Het begrip is omschreven in artikel 80 Sr: samenspanning bestaat zodra twee of meer personen zijn overeengekomen het misdrijf te plegen. Drie dingen volgen daaruit.

• Minimaal twee personen — een plan van één persoon is geen samenspanning.
• Een overeenkomst — er moet werkelijk overeenstemming zijn bereikt. Een gesprek waarin mogelijkheden worden verkend of stoere taal wordt uitgeslagen, is dat niet.

- Gericht op dit misdrijf — de afspraak moet zien op vrijheidsberoving met een terroristisch oogmerk. Wanneer en hoe het zou gebeuren, mag nog openliggen; wel moet vaststaan welk misdrijf de betrokkenen voor ogen hadden. Een vage of nog onbepaalde daad is niet genoeg.

De straf

Hierop staat maximaal tien jaar gevangenisstraf, dan wel een geldboete van de vijfde categorie. Dat is fors voor een gedraging die uitsluitend uit een afspraak bestaat, en het laat zien hoe zwaar de wetgever het voortraject van terroristische misdrijven weegt.

De uitbreiding via artikel 96 Sr

Via het tweede lid werkt artikel 96 Sr, tweede lid, ook hier door. Daarmee vallen ook enkele gedragingen uit het voortraject onder dezelfde strafbedreiging, mits zij worden verricht met het oogmerk het misdrijf van artikel 282b Sr voor te bereiden of te bevorderen: proberen een ander te bewegen het misdrijf te plegen of daarbij te helpen, zich of anderen gelegenheid, middelen of inlichtingen daartoe verschaffen, en het voorhanden hebben van voorwerpen waarvan men weet dat zij voor het misdrijf zijn bestemd. De strafbaarheid reikt dus verder dan de afspraak alleen.

Waarom zo vroeg strafbaar

Bij terroristische misdrijven kan de schade bij uitvoering onherstelbaar zijn. De wetgever heeft daarom gekozen voor ingrijpen in een vroeg stadium, waar het strafrecht normaal terughoudend is. Dat brengt een spanning mee met het uitgangspunt dat gedachten en gesprekken vrij zijn.

Die spanning wordt opgevangen door de eisen die aan het bewijs worden gesteld. Er moet blijken van een werkelijke wilsovereenstemming over een voldoende bepaald misdrijf. Hoe concreter de afspraak, de rolverdeling en het beoogde doel, hoe eerder daaraan is voldaan.

Afbakening

Wordt het misdrijf uitgevoerd of geprobeerd, dan gelden artikel 282b Sr en de regels over poging. Naast samenspanning bestaat de algemene strafbaarstelling van voorbereiding in artikel 46 Sr, die aanknoopt bij het verwerven of voorhanden hebben van voorwerpen en ruimten voor een zwaar misdrijf. Daarnaast kan deelneming aan een organisatie met een terroristisch oogmerk zelfstandig strafbaar zijn.

In de praktijk

Bewijs in zulke zaken komt vrijwel altijd uit communicatie: berichten, opnames en verklaringen van betrokkenen. Voor de verdediging is de eerste vraag of er werkelijk een afspraak was, en de tweede of die afspraak voldoende bepaald was. Gezien de strafbedreiging is bijstand van een advocaat vanaf het eerste moment aangewezen.