Artikel 285a Sr: Beïnvloeding van een getuigenverklaring

Artikel 285a Sr beschermt de vrijheid van een getuige om naar waarheid en geweten te verklaren. Strafbaar is wie zich opzettelijk tot iemand richt met een boodschap die er kennelijk toe strekt te sturen wat die persoon bij een rechter of een ambtenaar zal verklaren. Voorwaarde is wel dat de dader wist, of ernstige redenen had om aan te nemen, dat er zo'n verklaring zou komen. Het gaat dus om druk op iemand rond het afleggen van een verklaring; ook wie iemand ertoe probeert te brengen een al afgelegde verklaring te herroepen of bij te stellen, valt eronder.

De bestanddelen

• Een uiting — mondeling, door gebaren, op schrift of met een afbeelding. Bedreiging is niet vereist; ook een dringend verzoek, een suggestieve boodschap of een aanbod kan volstaan, en de boodschap mag ook via een tussenpersoon worden overgebracht.
• Kennelijk om de verklaringsvrijheid te beïnvloeden — de strekking van de uiting moet naar buiten toe duidelijk zijn. De rechter beoordeelt dat aan de hand van de inhoud, de toon en het verband waarin de uiting werd gedaan.
• Een verklaring voor een rechter of ambtenaar — het gaat om verklaringen in een officiële context, zoals bij de politie, bij de rechter-commissaris of ter zitting. De wet spreekt van een persoon die verklaart, niet alleen van getuigen in een strafzaak; ook wie in een andere procedure of tegenover een andere ambtenaar een verklaring aflegt, valt onder de bescherming.

- Weten of ernstige reden hebben te vermoeden — de dader moet hebben geweten of moeten begrijpen dat er een verklaring zou worden afgelegd. Die eis is niet streng: het is genoeg dat een verklaring redelijkerwijs te verwachten viel. Een formele oproep of een uitgesproken voornemen van de betrokkene om te verklaren is daarvoor niet nodig.

Ook zonder dreiging strafbaar

Dit is het bijzondere aan de bepaling. Waar artikel 285 Sr een dreiging met een ernstig misdrijf vereist, is hier voldoende dat de uiting kennelijk is bedoeld om de verklaring te sturen. Een vriendelijke maar onmiskenbare boodschap dat het beter is bepaalde dingen niet te vertellen, kan al onder het artikel vallen. Beschermd wordt de vrijheid van degene die gaat verklaren om dat onbelemmerd naar waarheid of geweten te doen.

Ook het resultaat doet er niet toe. Of de getuige zich daadwerkelijk heeft laten beïnvloeden, of zelfs of hij uiteindelijk heeft verklaard, is voor de strafbaarheid niet nodig.

De straf

Op dit misdrijf staat ten hoogste vier jaren gevangenisstraf of een geldboete van de vierde categorie. Het tweede lid stelt rechters en medewerkers van een internationaal gerecht waaraan Nederland zich bij verdrag heeft verbonden gelijk met een Nederlandse rechter, evenals ambtenaren van een vreemde staat die hier volgens het volkenrecht hun functie uitoefenen.

Afbakening

Wordt de getuige bedreigd met een van de misdrijven uit de lijst van artikel 285 Sr, dan kan naast dit artikel ook bedreiging zijn gepleegd. Wordt hij door geweld of een andere feitelijkheid tot iets gedwongen, dan komt artikel 284 Sr in beeld. Wordt iemand aangezet tot het afleggen van een valse verklaring onder ede, dan gelden de bepalingen over meineed en de algemene regels over uitlokking. Artikel 285a Sr reikt verder: het is ook bruikbaar wanneer de beïnvloeding niet tot een valse verklaring onder ede heeft geleid, of wanneer de betrokkene helemaal niet onder ede verklaart.

In de praktijk

Getuigen die worden benaderd, doen er goed aan het contact niet aan te gaan en de boodschap ongewijzigd te bewaren, en dat direct te melden bij de politie of bij de officier van justitie in de zaak. Er bestaan maatregelen om getuigen te beschermen, variërend van afspraken over het verhoor tot verdergaande voorzieningen.

Voor verdachten en hun omgeving is de grens scherp: contact opnemen met een getuige over de inhoud van diens verklaring is riskant, ook zonder dreiging en ook met goede bedoelingen. Wie meent dat een getuige iets onjuists gaat verklaren, brengt dat via zijn advocaat in de procedure in en niet rechtstreeks bij die getuige.