- Mishandeling wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie.
- Indien het feit zwaar lichamelijk letsel ten gevolge heeft, wordt de schuldige gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of geldboete van de vierde categorie.
- Indien het feit de dood ten gevolge heeft, wordt hij gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie.
- Met mishandeling wordt gelijkgesteld opzettelijke benadeling van de gezondheid.
- Poging tot dit misdrijf is niet strafbaar.
←
Terug 296 · Afbreking van zwangerschap buiten de wettelijke kaders
Verder 301 · Mishandeling met voorbedachte raad
→
Artikel 300 Sr: Mishandeling
Mishandeling
Wettekst
Toelichting
Artikel 300 Sr is de basisbepaling over mishandeling. Opvallend is dat de wet het begrip niet omschrijft: het eerste lid noemt alleen de straf. Wat mishandeling is, is in de rechtspraak ingevuld als het opzettelijk toebrengen van pijn of letsel aan een ander, of het opzettelijk benadelen van diens gezondheid, zonder dat daarvoor een rechtvaardiging bestaat.
Waar het opzet op moet slaan
Het opzet moet gericht zijn op het toebrengen van pijn of letsel, of op de benadeling van de gezondheid. Ook hier volstaat de voorwaardelijke vorm: wie weet dat zijn handelen een aanmerkelijke kans op pijn of letsel meebrengt en die kans bewust aanvaardt, handelt opzettelijk. Het opzet hoeft niet gericht te zijn op de precieze omvang van het letsel.
Het opzet hoeft evenmin gericht te zijn op de zwaardere gevolgen uit het tweede en derde lid. Die werken als strafverzwarende gevolgen: zij moeten wel aan de dader kunnen worden toegerekend, maar hoeven niet gewild te zijn.
Ontbrekende wederrechtelijkheid
Niet elk toebrengen van pijn is mishandeling. Een medische ingreep waarvoor de patiënt toestemming heeft gegeven valt erbuiten, evenals letsel dat hoort bij een sport die volgens de regels wordt beoefend. Ook een geslaagd beroep op noodweer of op een bevoegdheid tot aanhouding neemt de strafbaarheid weg. Steeds gaat het om de vraag of het handelen zijn wederrechtelijke karakter verliest.
De leden op een rij
- Eerste lid — het grondfeit: gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of een geldboete van de vierde categorie.
- Tweede lid — heeft het feit zwaar lichamelijk letsel tot gevolg, dan geldt ten hoogste vier jaren of een geldboete van de vierde categorie.
- Derde lid — heeft het feit de dood tot gevolg, dan geldt ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vierde categorie.
- Vierde lid — het opzettelijk benadelen van de gezondheid wordt met mishandeling gelijkgesteld.
- Vijfde lid — poging tot dit misdrijf is uitdrukkelijk niet strafbaar.
Wat zwaar lichamelijk letsel is, is niet in deze titel geregeld maar in artikel 82 Sr, dat een aantal gevallen noemt zonder de opsomming uitputtend te maken. De rechter kijkt daarnaast onder meer naar de aard van het letsel, de noodzaak van medisch ingrijpen en het uitzicht op herstel.
Afbakening
Is er gehandeld na kalm beraad en rustig overleg, dan geldt artikel 301 Sr. Is het opzet gericht op zwaar lichamelijk letsel, dan gaat het om zware mishandeling volgens artikel 302 Sr, waarbij poging wél strafbaar is. Ontbreekt opzet maar is er wel verwijtbare onvoorzichtigheid, dan komen de schulddelicten van de artikelen 307 en 308 Sr in beeld. Was het opzet gericht op de dood, dan gaat het om een levensdelict.
In de praktijk
Voor slachtoffers is het verstandig letsel snel te laten vastleggen door een arts en foto's te bewaren; dat is vaak het belangrijkste bewijs naast getuigenverklaringen. Aangifte kan bij de politie, en schade kan worden gevorderd door zich als benadeelde partij in de strafzaak te voegen.
Voor verdachten draait de zaak meestal om opzet en om een mogelijke rechtvaardiging, zoals noodweer. Omdat het vijfde lid poging uitsluit, is het bovendien van belang wat er feitelijk is toegebracht en niet alleen wat werd beoogd. Een advocaat mag al bij het eerste verhoor aanschuiven.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wat valt onder het begrip mishandeling?
De Hoge Raad stelt voorop dat de strafbaarstelling van mishandeling de lichamelijke integriteit beschermt en dat uit de wetsgeschiedenis volgt dat de reikwijdte daarvan niet is beperkt toen de wettekst werd gewijzigd. Onder mishandeling valt daarom niet alleen het toebrengen van lichamelijk letsel of pijn zonder rechtvaardigingsgrond, maar onder omstandigheden ook het bij een ander teweegbrengen van een min of meer hevige onlust veroorzakende gewaarwording in of aan het lichaam. In deze zaak kon uit de bewijsvoering wel zo'n gewaarwording worden afgeleid, maar dat was niet ten laste gelegd, en de wel ten laste gelegde pijn volgde er niet uit. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak in zoverre en wijst de zaak terug.
-
Kan een onlust veroorzakende gewaarwording mishandeling zijn?
De Hoge Raad vat samen dat onder mishandeling moet worden verstaan het opzettelijk toebrengen van lichamelijk letsel of pijn, het opzettelijk benadelen van de gezondheid en - onder omstandigheden - het bij een ander teweegbrengen van een min of meer hevige onlust veroorzakende gewaarwording in of aan het lichaam, telkens zonder dat daarvoor een rechtvaardigingsgrond bestaat. Het hof had vastgesteld dat de verdachte de inhoud van een fles urine over een ander heen heeft gespoten, dat die in gezicht, haren en mond kwam en dat het slachtoffer daarna nog misselijk was. Het daarop gebaseerde oordeel dat sprake was van zo'n gewaarwording en dus van mishandeling, is volgens de Hoge Raad toereikend gemotiveerd. Het beroep wordt verworpen.
-
Moet uitdrukkelijk zijn bewezen dat het slachtoffer pijn had?
Het begrip mishandeling heeft volgens de Hoge Raad naast een juridische ook een feitelijke lading: wie het gebruikt, zegt daarmee al dat het slachtoffer pijn, letsel of schade aan zijn gezondheid heeft opgelopen. Bewezen was dat de verdachte iemand opzettelijk had geduwd en tegen het lichaam had geschopt; daarmee is dus voldoende duidelijk gemaakt dat pijn is toegebracht. De kwalificatie mishandeling rust daarom niet op een verkeerde rechtsopvatting en het cassatieberoep wordt verworpen.
-
Is een poging tot mishandeling strafbaar?
De Hoge Raad citeert de strafbaarstelling van mishandeling, waaronder de bepaling dat poging tot dit misdrijf niet strafbaar is. Gelet daarop heeft het hof ten onrechte geoordeeld dat het bewezenverklaarde - een poging tot mishandeling - een strafbaar feit oplevert. De klacht daarover slaagt. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak op dat punt en bij de strafoplegging en wijst de zaak terug.
-
Is iemand in slaap brengen een wederrechtelijke vrijheidsberoving?
De Hoge Raad merkt op dat het brengen van iemand in een tijdelijke staat van bewusteloosheid of onmacht onder omstandigheden kan worden aangemerkt als opzettelijke benadeling van de gezondheid, die met mishandeling wordt gelijkgesteld. Die opmerking staat naast zijn oordeel dat het heimelijk toedienen van een slaapmiddel, waardoor iemand in slaap valt en de bewegingsvrijheid verliest, geen wederrechtelijke vrijheidsberoving oplevert. Op dat laatste punt slaagt de klacht. De Hoge Raad vernietigt de uitspraak voor dat feit en de strafoplegging en wijst de zaak terug.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.