Artikel 328bis Sr: Oneerlijke mededinging

Artikel 328bis Sr beschermt de eerlijke concurrentieverhoudingen. Strafbaar is de ondernemer die met een bedrieglijke handeling het publiek of een bepaalde persoon misleidt om zijn afzet te vestigen, te behouden of uit te breiden, wanneer daaruit nadeel voor concurrenten kan ontstaan. De bepaling heeft zo een dubbele functie: zij beschermt wie wordt misleid, en zij beschermt de concurrenten die door die misleiding klandizie kunnen mislopen.

De bestanddelen

• Het doel: handels- of bedrijfsdebiet — debiet is een ouderwets woord voor afzet of klantenkring. De handeling moet gericht zijn op het winnen, vasthouden of vergroten daarvan, voor de dader zelf of voor een ander.
• Enige bedrieglijke handeling tot misleiding — de wet noemt geen gesloten rij middelen. Elke handeling die een onjuist beeld oproept kan volstaan: onware beweringen over herkomst, kwaliteit of prijzen, het nabootsen van de presentatie van een concurrent, of verzonnen keurmerken en aanbevelingen. Volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad moet de handeling wel geschikt zijn om een gewoon, normaal oplettend persoon op het verkeerde been te zetten; de dader moet bovendien de bedoeling hebben gehad te misleiden.
• Van het publiek of van een bepaald persoon — de misleiding kan zich op een grote groep richten, bijvoorbeeld via reclame, maar ook op één klant in een verkoopgesprek. Wie misleid wordt, hoeft zelf geen mogelijke koper te zijn.

- Mogelijk nadeel voor concurrenten — er hoeft geen concurrent daadwerkelijk schade te hebben geleden. Het is genoeg dat zulk nadeel uit de handeling kan voortkomen.

De straf

De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of een geldboete van de vijfde categorie, en de wettekst geeft het feit de naam oneerlijke mededinging. Daarnaast kan de rechter op grond van artikel 339 Sr de uitspraak openbaar maken en de veroordeelde ontzetten uit het beroep waarin hij het feit beging. Zeker in een branche waarin reputatie telt, kan die openbaarmaking zwaarder aankomen dan de hoofdstraf.

Strafrecht naast een civiel spoor

In de praktijk wordt oneerlijke concurrentie zelden strafrechtelijk vervolgd. Bedrijven kiezen meestal de civiele weg, waar zij snel een verbod, rectificatie of schadevergoeding kunnen vragen wegens onrechtmatige daad of wegens misleidende reclame. Ook toezichthouders kunnen optreden tegen oneerlijke handelspraktijken. Het strafrecht komt vooral in beeld bij ernstige of stelselmatige gevallen, of wanneer de misleiding samenvalt met andere strafbare feiten.

Afbakening

Wordt een concrete klant met een van de middelen van artikel 326 Sr bewogen tot afgifte of betaling, dan gaat het om oplichting. Is de misleiding gericht op ondernemers en bedoeld om hen tot betaling te bewegen, dan ligt artikel 326d Sr meer voor de hand. Gaat het om valse namen of tekens op werken van kunst of nijverheid, dan is artikel 326b Sr geschreven. Dit artikel vereist dat de misleiding de eigen afzet dient: wie uitsluitend een ander bedrijf afkraakt, zonder iets over de eigen onderneming voor te spiegelen, valt er niet onder. Inbreuk op merken, handelsnamen of auteursrechten is in andere wetten geregeld en staat los van deze bepaling.

In de praktijk

Voor een benadeelde onderneming is het verstandig om de misleidende uitingen goed vast te leggen voordat ze verdwijnen, en te documenteren welke klanten daarop zijn afgegaan. Een aangifte kan naast een civiele procedure lopen, maar levert zelden snel resultaat. Voor de aangesproken ondernemer is de belangrijkste vraag of zijn uitingen feitelijk onjuist waren of alleen wervend; overdrijving die het publiek als reclametaal herkent, is nog geen bedrieglijke handeling.