Artikel 123 Sr: Geweld tegen provinciale staten

Provinciale staten moeten kunnen vergaderen en besluiten zonder dat iemand hun wil met geweld oplegt. Deze bepaling beschermt dat. Strafbaar is wie door geweld of door bedreiging met geweld zo'n vergadering uiteenjaagt, haar dwingt een besluit wel of juist niet te nemen, of een statenlid, de voorzitter of een gedeputeerde uit de vergadering verwijdert of belet daar vrij zijn taak te vervullen. De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste negen jaren of een geldboete van de vijfde categorie.

De bestanddelen

• Geweld of bedreiging met geweld. Er moet fysieke kracht aan te pas komen of een aankondiging daarvan die serieus te nemen is. Roepen, spandoeken, een verstoring vanaf de publieke tribune of een bezetting zonder geweld valt hier niet onder; daarvoor bestaan andere, lichtere bepalingen.
• Een vergadering van de staten van een provincie. Het gaat om het gekozen provinciebestuur in vergadering bijeen. Voor de commissies die de staten instellen geldt het aparte artikel 123a Sr.
• De gedraging. De wet noemt drie varianten: het uiteenjagen van de vergadering, het afdwingen van een besluit of het tegenhouden daarvan, en het aanpakken van een individuele functionaris.

- De beschermde personen. Een lid van de staten, de voorzitter en een gedeputeerde. De voorzitter is de commissaris van de Koning.

Opzet

Bij de laatste variant eist de wet uitdrukkelijk opzet: het verhinderen van de aanwezigheid of van het vrij vervullen van de taak moet gewild zijn. Voorwaardelijk opzet volstaat, dat wil zeggen dat het genoeg is dat de verdachte bewust de aanmerkelijke kans aanvaardde dat het bestuurslid door zijn optreden zijn werk niet meer kon doen. Wie in een dringende menigte per ongeluk de doorgang verspert, mist dat opzet.

Bij de eerste twee varianten zit het gerichte karakter al in de gedraging zelf besloten: uiteenjagen en dwingen zijn doelgerichte handelingen.

Waarom de straf zo hoog is

Negen jaren is een fors maximum voor een feit waarbij het letsel gering kan blijven. De verklaring zit niet in de schade aan personen maar in het doelwit: de besluitvorming van een democratisch gekozen orgaan. Wie een bestuurder onder druk zet om een stem te veranderen, tast de gehele provincie in haar zeggenschap aan. Dat het maximum hoog is, betekent overigens niet dat het ook wordt opgelegd; het geeft de bovengrens aan waarbinnen de rechter werkt.

Afbakening

Wordt hetzelfde gedaan tegen de Staten-Generaal, dan geldt artikel 121 Sr; tegen de gemeenteraad artikel 124 Sr. Gaat het om een commissie, dan is artikel 123a Sr of artikel 124a Sr van toepassing, met een lager maximum. Blijft het bij bedreiging van een bestuurder buiten de vergadering, dan komt de algemene bedreiging van artikel 285 Sr in beeld, en bij letsel de mishandeling van artikel 300 Sr.

In de praktijk

Een provinciebestuurder die met geweld of bedreiging wordt geconfronteerd, kan aangifte doen; dat kan ook door of namens het bestuursorgaan gebeuren. De officier van justitie beslist vervolgens of hij vervolgt en op welk artikel hij de zaak baseert. Voor een verdachte is van belang dat een verstoring van een vergadering vaak veel lichter wordt beoordeeld dan geweld: het verschil tussen luidruchtig protest en dit misdrijf is precies het geweld of de dreiging daarmee, en daar zal het bewijs zich op toespitsen.