Artikel 135 Sr: Niet melden van een strafbare samenspanning

Het Nederlandse strafrecht kent geen algemene plicht om misdrijven te melden, maar op enkele plaatsen wel een bijzondere. Deze bepaling is er zo een. Wie weet heeft van een strafbare samenspanning en op een moment waarop het misdrijf nog te voorkomen is opzettelijk nalaat dat tijdig en voldoende door te geven aan de justitie of politie of aan degene die wordt bedreigd, is strafbaar als het misdrijf daarna ook echt is gepleegd. De wet noemt gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of een geldboete van de vierde categorie.

De voorwaarden op een rij

• Kennis van een strafbare samenspanning. Samenspanning is de afspraak van twee of meer personen om een misdrijf te plegen; zij is alleen strafbaar bij de misdrijven waarbij de wet dat uitdrukkelijk bepaalt. Een vaag vermoeden is geen kennis.
• Nog te voorkomen. De melding moet nog zin hebben gehad. Wie het pas hoort als het al gebeurd is, valt buiten dit artikel.
• Tijdig en voldoende kennisgeven. De waarschuwing moet zo concreet zijn dat er iets mee te doen valt, en zij moet op tijd komen.
• Aan de politie of aan de bedreigde. Er is een keuze: de autoriteiten of het beoogde slachtoffer zelf waarschuwen volstaat allebei.
• Opzettelijk nalaten. Het zwijgen moet bewust zijn. Wie de ernst werkelijk niet doorzag, mist dat opzet.

- Het misdrijf is gevolgd. Blijft het misdrijf uit, dan is er geen strafbaar feit; het gevolg is een voorwaarde voor strafbaarheid.

Waarom deze uitzondering bestaat

De wetgever heeft ervoor gekozen burgers niet in het algemeen te dwingen tot melden, omdat dat het onderlinge vertrouwen zou aantasten en mensen in onmogelijke posities zou brengen. Bij samenspanning tot de zwaarste misdrijven weegt het te beschermen belang echter zo zwaar dat zwijgen zelf strafwaardig wordt. Het gaat dan niet om medeplichtigheid, want de zwijger doet niets om het feit mogelijk te maken; hem wordt verweten dat hij het kon verhinderen en dat niet deed.

De uitzondering van artikel 137 Sr

Niemand hoeft zichzelf of zijn naasten in gevaar te brengen. Artikel 137 Sr bepaalt dat deze plicht niet geldt als de melding voor de melder zelf, voor bepaalde familieleden, voor zijn echtgenoot of gewezen echtgenoot, of voor iemand ten aanzien van wie hij een beroepsmatig verschoningsrecht heeft, het risico van strafvervolging zou meebrengen. Die uitzondering geldt ook voor artikel 136 Sr.

In de praktijk

Vervolging voor dit feit is zeldzaam, juist omdat alle voorwaarden tegelijk moeten kloppen. Toch is het verstandig te weten dat zwijgen bij een concreet en ernstig plan niet altijd zonder gevolgen blijft. Wie iets hoort waarvan hij schrikt, kan de politie bellen; wie zijn eigen positie onzeker vindt, doet er goed aan eerst een advocaat te raadplegen en dan alsnog te melden. Melden bij de bedreigde persoon zelf is volgens de wet net zo goed voldoende.