Artikel 318 Sr: Afdreiging

Artikel 318 Sr stelt afdreiging strafbaar, in het spraakgebruik chantage. Het gaat om dwang die niet met geweld wordt uitgeoefend maar met de dreiging iemands goede naam aan te tasten of iets bekend te maken wat geheim moet blijven. Het slachtoffer geeft daarop zelf iets af, gaat een schuld aan of stelt gegevens ter beschikking.

De bestanddelen

• Het oogmerk van wederrechtelijke bevoordeling — het gaat de dader om winst voor zichzelf of voor een ander, terwijl daar geen aanspraak op bestaat.
• Bedreiging met smaad, smaadschrift of openbaring van een geheim — het dwangmiddel. Het gaat om de dreiging iemand publiek in een kwaad daglicht te stellen of vertrouwelijke informatie naar buiten te brengen.
• Dwingen — het slachtoffer moet werkelijk zijn bewogen tot de gevraagde handeling. Blijft het bij een mislukte poging, dan is die als poging strafbaar.

- Het resultaat — de wet noemt drie mogelijkheden: afgifte van een goed dat aan het slachtoffer of aan een derde toebehoort, het aangaan van een schuld of het tenietdoen van een vordering, en het ter beschikking stellen van gegevens.

Ook waar informatie klopt

Voor de strafbaarheid maakt het geen verschil of de dreigende onthulling juist is. Ook wie dreigt met het bekendmaken van iets wat waar is, oefent verboden dwang uit zodra hij daarmee een voordeel wil afdwingen waarop hij geen recht heeft. Het strafwaardige zit niet in de informatie maar in het gebruik ervan als drukmiddel. Wie daarentegen een reële vordering onder de aandacht brengt en aankondigt naar de rechter te stappen, dreigt niet in deze zin: dat is de aankondiging van een rechtmatige stap en er is geen wederrechtelijk voordeel.

De straf

Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Dat is lager dan bij afpersing, wat past bij het ontbreken van geweld tegen personen. Het tweede lid verhoogt de gevangenisstraf met een derde als het feit is gepleegd om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of gemakkelijk te maken.

Alleen vervolging na een klacht

Het derde lid maakt afdreiging een klachtdelict: vervolging kan alleen plaatsvinden als degene tegen wie het feit is gepleegd daarom vraagt. Aangifte doen is daarvoor niet genoeg; bij de politie wordt apart gevraagd of men vervolging wenst. De reden ligt voor de hand. Een strafzaak brengt met zich mee dat het geheim waarmee is gedreigd in het dossier terechtkomt en op zitting ter sprake kan komen. De wetgever laat het aan het slachtoffer om af te wegen of hij dat wil.

Afbakening

Wordt de dwang uitgeoefend met geweld of met de dreiging daarvan, dan gaat het om afpersing volgens artikel 317 Sr, met een hogere strafbedreiging en zonder klachtvereiste. Ontbreekt het oogmerk van bevoordeling en gaat het er alleen om iemand tot een handeling te bewegen, dan komt dwang volgens artikel 284 Sr in beeld.

Wordt de uiting daadwerkelijk gedaan en is zij beledigend of aantastend voor iemands eer of goede naam, dan kunnen daarnaast de bepalingen over smaad en laster van toepassing zijn. Artikel 319 Sr verklaart bovendien de familieregeling van artikel 316 Sr hier van overeenkomstige toepassing.

In de praktijk

Chantage komt vaak voor in de digitale sfeer, waarbij met het verspreiden van beelden of berichten wordt gedreigd. Betalen leidt zelden tot rust en meestal tot nieuwe eisen. Het is verstandig het contact te bewaren, niet te betalen en zo snel mogelijk aangifte te doen; politie en hulporganisaties zijn bekend met deze zaken en gaan vertrouwelijk om met het onderliggende geheim.

Voor verdachten geldt dat de zaak vrijwel altijd draait om de vraag of er een voordeel is geëist waarop geen recht bestond. Rechtsbijstand staat open zodra het eerste verhoor plaatsvindt.