Artikel 152 Sr: Ontzetting van rechten bij misdrijven tegen de openbare orde

Dit artikel bevat geen delictsomschrijving maar een bevoegdheid voor de rechter. Het regelt welke bijkomende straffen kunnen worden opgelegd bij een veroordeling wegens bepaalde misdrijven uit de titel over de openbare orde. Het gaat om ontzetting van rechten die in artikel 28 Sr, eerste lid, staan opgesomd, en in één geval ook om ontzetting uit het beroep waarin het misdrijf is gepleegd.

Wat ontzetting van rechten is

Ontzetting van rechten is een bijkomende straf. Zij wordt meestal opgelegd naast een gevangenisstraf, een taakstraf of een geldboete, maar het algemene deel van dit wetboek laat toe dat een bijkomende straf ook zonder hoofdstraf wordt opgelegd. De rechten waarvan iemand kan worden ontzet, staan limitatief in artikel 28 Sr en betreffen onder meer het bekleden van ambten en het kiesrecht. De ontzetting geldt voor een bepaalde tijd en werkt niet automatisch: de rechter moet haar uitdrukkelijk uitspreken en dat ook motiveren.

Het eerste lid

Bij een veroordeling wegens de misdrijven die zijn omschreven in artikel 138b Sr, vijfde lid, en in artikel 140a Sr kan de rechter ontzetting uitspreken van het recht dat in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 3°, staat vermeld. Artikel 140a Sr gaat over deelneming aan een organisatie die het plegen van terroristische misdrijven tot oogmerk heeft. De gedachte achter deze mogelijkheid is dat wie zich tegen de rechtsorde zelf keert, tijdelijk buiten de kring kan worden geplaatst waarin die rechtsorde wordt gevormd.

Het tweede lid

Bij een veroordeling wegens het misdrijf van artikel 140 Sr, deelneming aan een organisatie die tot oogmerk heeft misdrijven te plegen, is de bevoegdheid ruimer. De rechter kan dan ontzetting uitspreken van de rechten die in artikel 28 Sr, eerste lid, onder 1°, 2° en 4°, zijn vermeld, en kan de veroordeelde daarnaast ontzetten van het beroep waarin hij het misdrijf heeft gepleegd.

Het beroepsverbod

Die laatste mogelijkheid is in de praktijk de meest ingrijpende. Zij is beperkt tot het beroep waarin het misdrijf is begaan; de rechter kan iemand dus niet in het algemeen van elk werk uitsluiten. De maatregel is bedoeld voor gevallen waarin het beroep het misdrijf mogelijk heeft gemaakt of heeft vergemakkelijkt, bijvoorbeeld wanneer een positie in een bedrijf is gebruikt om een criminele organisatie te bedienen.

Waarom deze bevoegdheid bestaat

Bij georganiseerde criminaliteit is een gevangenisstraf vaak niet genoeg om herhaling te voorkomen, omdat de structuur waarbinnen iemand opereerde na de detentie nog bestaat. Door de toegang tot ambten, tot bepaalde posities of tot het eigen beroep tijdelijk te blokkeren, richt de straf zich op de gelegenheid en niet alleen op de dader. Dat verklaart waarom de wetgever deze bevoegdheid juist bij de organisatiedelicten heeft opgenomen.

In de praktijk

Voor een verdachte betekent dit artikel dat een strafzaak meer op het spel kan zetten dan een gevangenisstraf: een beroepsverbod kan een loopbaan afsluiten. Omdat de rechter de ontzetting moet uitspreken en motiveren, is er ruimte voor verweer over de noodzaak en de duur ervan; het is verstandig dat punt met een advocaat voor te bereiden en niet pas op zitting te laten opkomen. Werkgevers en toezichthouders kunnen in het vonnis nagaan of een ontzetting is uitgesproken, want de gevolgen daarvan werken door in de arbeidsverhouding.