Artikel 419 Sr: Strafrechtelijke aansprakelijkheid van de drukker

Naast de uitgever is er een tweede schakel tussen de maker en het publiek: de drukker. Artikel 419 Sr regelt zijn positie op dezelfde manier als artikel 418 Sr die van de uitgever regelt. Wie een geschrift of afbeelding van strafbare aard drukt, kan zelf worden gestraft, maar alleen in twee gevallen die met de opdrachtgever te maken hebben. De strafbedreiging is gelijk aan die bij de uitgever: gevangenisstraf of hechtenis van ten hoogste een jaar of een geldboete van de derde categorie.

De twee gevallen

• De opdrachtgever blijft onbekend — degene op wiens last het stuk werd gedrukt is niet bekend en wordt ook niet bekendgemaakt zodra de rechter-commissaris daar voor het eerst om vraagt.

- De drukker wist dat de opdrachtgever buiten schot zou blijven — hij wist of moest verwachten dat die persoon bij de uitgave strafrechtelijk niet vervolgbaar zou zijn of buiten het Rijk in Europa gevestigd zou zijn.

Het verschil met artikel 418 Sr

Bij de uitgever gaat het om de dader, en dat is degene die het stuk ter publicatie heeft aangeboden: dat kan de maker zijn, maar even goed iemand die andermans werk instuurt of een redacteur die het opneemt. Bij de drukker draait het om de persoon op wiens last het stuk is gedrukt; dat kan de auteur zijn, maar ook een uitgever of een opdrachtgever daarachter. De drukker hoeft dus niet te achterhalen wie de tekst schreef: hij moet kunnen aanwijzen wie hem de opdracht gaf. Dat past bij zijn positie, want met de inhoud heeft hij doorgaans geen bemoeienis.

Geen algemene controleplicht

Uit dit artikel volgt niet dat een drukker alles wat hij aanneemt inhoudelijk moet toetsen. Zijn aansprakelijkheid ontstaat pas door het ontbreken van een aanspreekbare opdrachtgever, of doordat hij wist dat die opdrachtgever buiten bereik zou zijn. Ook hier geldt de bescherming van de artikelen 53 en 54 Sr: vermeldt het gedrukte stuk zijn naam en woonplaats en is de opdrachtgever bekend of wordt die alsnog genoemd, dan wordt de drukker als zodanig niet vervolgd.

Wat dit vraagt van de administratie

De regeling maakt de opdrachtadministratie tot het belangrijkste stuk in een eventuele zaak. Wie kan laten zien wie de opdracht gaf, met welke gegevens en op welke datum, heeft aan de eerste voorwaarde voldaan. Ontbreekt die vastlegging, dan kan de drukker de opdrachtgever niet noemen op het moment dat het erop aankomt, en schuift de aansprakelijkheid naar hem toe. Bij een opdrachtgever in het buitenland is bovendien de vraag van belang wat de drukker wist over diens vervolgbaarheid.

Een voorbeeld: een drukkerij levert een oplage pamfletten met een strafbare inhoud, aangenomen via een contactpersoon die contant betaalde en geen bedrijfsgegevens achterliet. Kan de drukker bij de eerste aanmaning niemand noemen, dan komt hij zelf in beeld als verdachte.

Afbakening

Artikel 418 Sr doet hetzelfde voor de uitgever. Artikel 420 Sr beperkt beide bepalingen: gaat het om een misdrijf dat alleen op klacht kan worden vervolgd, dan geldt dat klachtvereiste ook tegenover de drukker of uitgever. Ook hier geldt dat eerst moet vaststaan dat de inhoud zelf strafbaar is; is dat niet zo, dan is er niets om de drukker voor aan te spreken.

In de praktijk

Voor drukkerijen is de les vooral organisatorisch: neem geen opdrachten aan zonder verifieerbare gegevens van de opdrachtgever en bewaar die gegevens. Wordt een drukker toch benaderd door justitie, dan is het verstandig direct advies in te winnen voordat hij verklaart, want wat hij op dat moment wel of niet kan noemen bepaalt zijn eigen strafrechtelijke positie.