Artikel 338 Sr: Bedrog binnen de familiekring

Bedrog binnen een gezin of familie kan de officier van justitie niet zonder meer vervolgen. Artikel 338 Sr verklaart de regeling van artikel 316 Sr van toepassing op de misdrijven uit de titel over bedrog, waaronder oplichting. Die regeling koppelt de vervolgbaarheid aan de band tussen dader en benadeelde: bij de nauwste band blijft vervolging achterwege, en in een ruimere kring kan pas worden vervolgd nadat de benadeelde daar zelf om heeft gevraagd. Wat de wet over echtgenoten zegt, geldt op grond van artikel 90octies Sr ook voor geregistreerde partners.

Twee verschillende gevolgen

• Vervolging uitgesloten — pleegde iemand het feit tegen zijn echtgenoot of geregistreerde partner, of hielp hij daaraan mee, dan blijft vervolging achterwege zolang zij niet van tafel en bed of van goederen gescheiden zijn.
• Alleen na een klacht — gaat het om een echtgenoot of partner van wie men wel op die manier gescheiden is, of om een bloed- of aanverwant in de rechte lijn of in de tweede graad van de zijlijn, dan is vervolging alleen mogelijk op klacht van de benadeelde. Tot de rechte lijn behoren ouders, kinderen en grootouders; broers en zussen vormen de tweede graad van de zijlijn.

Alleen wie zelf zo'n band met de benadeelde heeft, kan zich op de regeling beroepen. Een buitenstaander die aan hetzelfde feit meedeed, kan gewoon worden vervolgd.

Waarover het gaat

De titel over bedrog omvat onder meer oplichting volgens artikel 326 Sr, flessentrekkerij volgens artikel 326a Sr, de online handelsfraude van artikel 326e Sr, verzekeringsbedrog en leveringsbedrog. Het gaat dus om vermogensdelicten waarin misleiding centraal staat en die zich goed lenen voor conflicten binnen families, bijvoorbeeld rond leningen, erfenissen of de zorg voor een ouder. De regeling doet er alleen toe als het bedrog een bepaalde persoon benadeelt. Een deel van de bepalingen in deze titel beschermt geen individueel slachtoffer maar bijvoorbeeld de markt of het publiek als geheel; daar heeft een familieband geen betekenis.

Klacht en aangifte zijn niet hetzelfde

Met een aangifte laat u weten dat er een strafbaar feit is gepleegd. Een klacht is een uitdrukkelijk verzoek om vervolging. Ontbreekt die klacht bij een klachtdelict, dan kan het openbaar ministerie de zaak niet aanbrengen. Bij de politie wordt daarom apart gevraagd of u vervolging wenst. Het derde lid van artikel 316 Sr regelt wanneer de klachttermijn begint te lopen als pas later duidelijk wordt wie de verdachte is; dat is van belang bij bedrog, dat vaak lang verborgen blijft.

Wat de regeling niet doet

De beperking gaat alleen over de vervolging. Het feit blijft onrechtmatig en strafbaar. Een civiele vordering tot terugbetaling of schadevergoeding blijft dus mogelijk, ook als een strafzaak is uitgesloten, en ook in het erfrecht kan het gedrag gevolgen hebben. Voor slachtoffers is dat belangrijk om te weten: dat de politie niet kan vervolgen, betekent niet dat er niets meer te doen valt.

In de praktijk

Zaken waarin dit speelt gaan vaak over een familielid dat met een machtiging over rekeningen beschikt, of over een lening die met een verzonnen verhaal is losgekregen. Wie overweegt aangifte te doen tegen een partner of familielid, doet er goed aan zich eerst te laten voorlichten: soms leidt een civiele procedure sneller tot terugbetaling, en soms is bemiddeling verstandiger. Voor een verdachte is de familieband een van de eerste punten die een advocaat nagaat, omdat die de strafzaak in het uiterste geval helemaal blokkeert.