- Hij die opzettelijk iemands eer of goede naam aanrandt, door telastlegging van een bepaald feit, met het kennelijke doel om daaraan ruchtbaarheid te geven, wordt, als schuldig aan smaad, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of geldboete van de derde categorie.
- Indien dit geschiedt door middel van geschriften of afbeeldingen, verspreid, openlijk tentoongesteld of aangeslagen, of door geschriften waarvan de inhoud openlijk ten gehore wordt gebracht, wordt de dader, als schuldig aan smaadschrift, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste een jaar of geldboete van de derde categorie.
- Noch smaad, noch smaadschrift bestaat voor zover de dader heeft gehandeld tot noodzakelijke verdediging, of te goeder trouw heeft kunnen aannemen dat het te last gelegde waar was en dat het algemeen belang de telastlegging eiste.
Artikel 261 Sr: Smaad en smaadschrift
Smaad en smaadschrift
Wettekst
Toelichting
Artikel 261 Sr beschermt de eer en goede naam van personen. Strafbaar is wie een ander opzettelijk een bepaald feit verwijt met het kennelijke doel daaraan ruchtbaarheid te geven. Gebeurt dat schriftelijk of met afbeeldingen die worden verspreid of openbaar gemaakt, dan spreekt de wet van smaadschrift en ligt het strafmaximum hoger. Berichten op internet en in sociale media vallen doorgaans onder die tweede vorm.
De bestanddelen
- Aanranding van eer of goede naam — de uiting moet de reputatie van een concrete ander kunnen schaden. Ook een rechtspersoon, zoals een bedrijf of een instelling, kan die bescherming inroepen. Buiten de bepaling valt een uiting over een groep waarin geen bepaalde personen zijn aan te wijzen.
- Telastlegging van een bepaald feit — dit is de kern. Er moet een concreet, min of meer omschreven gedrag worden toegeschreven, zoals een beschuldiging van diefstal of van fraude. Een scheldwoord of een algemene kwalificatie is dat niet; die kan wel eenvoudige belediging opleveren.
- Het kennelijke doel om er ruchtbaarheid aan te geven — volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad gaat het erom dat de beschuldiging een bredere kring van min of meer willekeurige derden bereikt. De dader hoeft daar niet bewust op uit te zijn geweest; het is genoeg dat hij wist dat anderen de beschuldiging onder ogen zouden krijgen. Een besloten omgeving sluit dat niet uit: ook een bericht in een groepsapp met tientallen deelnemers kan eronder vallen. Zelfs wie iets aan één persoon vertelt, kan ruchtbaarheid beogen als hij verwacht en wil dat die het verder vertelt. Een klacht die bewust bij één bevoegde instantie wordt neergelegd, mist dat doel meestal.
- Opzet — de dader moet de uiting bewust hebben gedaan. Of de beschuldiging waar is, staat bij smaad in beginsel los van de strafbaarheid.
De uitzondering van het derde lid
Er is geen smaad of smaadschrift wanneer de dader handelde tot noodzakelijke verdediging, of wanneer hij te goeder trouw kon aannemen dat het verweten feit waar was én dat het algemeen belang de uiting eiste. Die twee voorwaarden gelden samen: alleen menen dat iets waar is, is niet genoeg.
Deze uitzondering geeft ruimte aan journalistiek, klokkenluiders en publiek debat. Wie een ernstige misstand aan de kaak stelt en zich vooraf redelijk heeft ingespannen om de feiten te controleren, kan zich hierop beroepen. Wie ongecontroleerd doorvertelt wat hij ergens hoorde, doorgaans niet.
Los van het derde lid kan ook het recht op vrijheid van meningsuiting een veroordeling in de weg staan. Volgens vaste rechtspraak kan een uiting die bijdraagt aan het publieke debat daarom ook onbestraft blijven als het derde lid niet van toepassing is. Die ruimte is er niet voor kale scheldpartijen of voor beschuldigingen die feller zijn geformuleerd dan voor het debat nodig is.
De straf
Op smaad staat gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de derde categorie. Voor smaadschrift is dat ten hoogste een jaar of een geldboete van dezelfde categorie. In de praktijk volgt vaker een geldboete of een taakstraf dan een vrijheidsstraf.
Afbakening
Wist de dader dat de beschuldiging onwaar was, dan is er laster: artikel 262 Sr, met een hoger maximum. Ontbreekt de telastlegging van een bepaald feit, dan blijft eenvoudige belediging over, strafbaar volgens artikel 266 Sr. Een valse beschuldiging die bij de politie of een andere autoriteit wordt gedaan, kent een eigen bepaling.
In de praktijk
Belediging in deze titel wordt in beginsel alleen vervolgd als het slachtoffer een klacht indient; artikel 269 Sr legt dat vast. Een klacht is meer dan een aangifte: het is een uitdrukkelijk verzoek om vervolging, en er staat een termijn voor.
Naast het strafrecht bestaat de civiele weg. Via de rechter kan verwijdering van een bericht, een rectificatie of schadevergoeding worden gevorderd. Voor slachtoffers is dat vaak sneller en effectiever; bewaar daarvoor schermafbeeldingen met datum, tijd en vindplaats.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Wanneer is sprake van telastlegging van een bepaald feit?
De Hoge Raad geeft de maatstaf: van telastlegging van een bepaald feit is sprake als de aantijging een duidelijk te onderkennen, concrete gedraging aanwijst. Daarvan is geen sprake als niet een gedraging maar een eigenschap wordt toegedicht, en ook niet als het gedrag slechts in algemene termen wordt aangeduid. De strafrechter moet dit zelfstandig beoordelen, ook zonder verweer daarover. Het oordeel van het hof over een reeks scheldende kwalificaties van een advocaat was niet zonder meer begrijpelijk; het arrest wordt vernietigd en de zaak teruggewezen.
-
Is een concrete beschuldiging al een bepaald feit?
De Hoge Raad herhaalt de maatstaf voor een bepaald feit en laat in stand dat de uiting dat iemand bij een postbedrijf poststukken steelt, zo'n concrete gedraging aanwijst. Hij tekent daarbij aan dat de eis van een bepaald feit niet geldt bij de eenvoudige belediging. Anders dan in een eerdere zaak ging het hier niet om een samenstel van algemene aantijgingen over eigenschappen. Het beroep wordt verworpen.
-
Wat betekent het kennelijke doel om ruchtbaarheid te geven?
De Hoge Raad zet uiteen dat ruchtbaarheid geven betekent: iets ter kennis van het publiek brengen, waarbij publiek een bredere kring van betrekkelijk willekeurige derden is. Dat doel kan er ook zijn als de mededeling aan slechts een persoon is gedaan. Of dat zo is, hangt onder meer af van de vraag of van de ontvanger vertrouwelijkheid mocht worden verwacht; bij een ontvanger met een ambt dat met discretie wordt uitgeoefend, of bij een vertrouwelijke relatie, vergt een bewezenverklaring vaak nadere motivering. In deze zaak kon het oordeel van het hof in stand blijven en wordt het beroep verworpen.
-
Is het delen van een hyperlink verspreiding van een geschrift?
De Hoge Raad laat in stand dat wie een hyperlink naar een beschuldigend bericht op een sociale-netwerkpagina deelt en anderen vraagt dat bericht verder te delen, een geschrift verspreidt in de zin van de bepaling over smaadschrift. Daarbij woog mee dat het bericht van de verdachte zelf kwam, voor iedere bezoeker van haar pagina zichtbaar was en daadwerkelijk verder is gedeeld. Ook het oordeel dat het bericht een bepaald feit ten laste legde, blijft in stand. Het beroep wordt verworpen.
-
Hoe verhoudt smaad zich tot de vrijheid van meningsuiting?
Bij een vervolging wegens smaadschrift moet de rechter afwegen of de beperking van de vrijheid van meningsuiting noodzakelijk is ter bescherming van de goede naam en de rechten van anderen; de vraag is dus niet of de uiting zelf noodzakelijk was. De Hoge Raad oordeelt dat het hof die juiste maatstaf heeft gebruikt toen het meewoog dat de verdachte als journalist geruchten over slachtoffers van ernstige misdrijven als feiten had gepresenteerd en die niet had nagetrokken. De Hoge Raad betrekt daarbij dat de opgelegde straf de beperking niet onevenredig maakt. Het beroep wordt verworpen.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.