Artikel 406 Sr: Onthouden van wat een opvarende toekomt

Het gezag van de schipper heeft een keerzijde: opvarenden zijn voor vrijwel alles van hem afhankelijk. Zij kunnen niet zelf boodschappen doen, geen andere onderkomen zoeken en niet weglopen. Artikel 406 Sr stelt daarom strafbaar dat de schipper opzettelijk en zonder noodzaak nalaat aan een opvarende te verschaffen wat hij hem verplicht is te verschaffen. De strafbedreiging is gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of een geldboete van de vierde categorie.

De bestanddelen

• Schipper van een Nederlands schip — de bepaling richt zich uitsluitend tot degene die het gezag voert.
• Wat hij verplicht is te verschaffen — de inhoud van die verplichting staat niet in dit artikel. Zij volgt uit het arbeids- en zeerecht en uit de overeenkomst, en betreft zaken als voeding, drinkwater, onderdak, verzorging bij ziekte en de middelen die iemand nodig heeft om zijn werk veilig te doen.
• Opzettelijk — het niet verschaffen moet gewild zijn. Loopt de voorraad buiten de schuld van de schipper terug, dan is er geen opzet.

- Buiten noodzaak — dit is de belangrijkste begrenzing. Raakt het schip in nood en moet er worden gerantsoeneerd, dan handelt de schipper juist zoals het hoort. Strafbaar is hij pas als er geen noodzaak was.

Waarom dit in het strafrecht staat

Op zee kan niemand naar een andere werkgever, een winkel of een arts. Het onthouden van eten, water of medische zorg is daardoor niet vergelijkbaar met een arbeidsconflict aan wal: het raakt direct de gezondheid en soms het leven van de betrokkene. De wetgever heeft dat vertaald in een zelfstandig misdrijf, zodat niet hoeft te worden gewacht tot er letsel is ontstaan.

Afbakening

Ontstaat door het onthouden lichamelijk letsel of overlijdt iemand, dan komen de gewone bepalingen over mishandeling en over dood of zwaar letsel door schuld in beeld, met hun eigen, hogere strafmaxima. Gaat het niet om verzorging maar om het achterhouden van loon, dan speelt vooral het arbeidsrecht. Verrijkt de schipper zich door voorraden te verkopen die voor de opvarenden bestemd waren, dan is daarnaast artikel 402 Sr aan de orde.

Een voorbeeld

Een schipper laat een bemanningslid dat hij als lastig ervaart wekenlang buiten de gezamenlijke maaltijden vallen, terwijl er voldoende voorraad aan boord is. Er is dan geen noodzaak, het gebeurt bewust, en het betreft iets wat hij verplicht is te verschaffen. Dat het bemanningslid niet ziek is geworden, doet aan de strafbaarheid niets af.

In de praktijk

Misstanden aan boord komen vaak pas aan het licht bij aankomst in een haven. Opvarenden kunnen zich melden bij de havenautoriteiten of bij de inspectie die toeziet op de arbeidsomstandigheden op schepen; die kan een schip zo nodig vasthouden totdat de situatie is verholpen. Daarnaast bestaat het tuchtrecht voor de scheepvaart, dat maatregelen kan opleggen die de bevoegdheid van de schipper raken. Wie in zo'n situatie zit, doet er goed aan waarnemingen met datum vast te leggen en zo mogelijk contact te zoeken met een vakorganisatie.