Artikel 24 Sr: Draagkracht bij het bepalen van een geldboete

Een boete van driehonderd euro betekent voor de een een ongemak en voor de ander een onmogelijke opgave. Dit artikel houdt daar rekening mee. Wie een geldboete oplegt, moet kijken naar wat de verdachte kan dragen: naar zijn inkomen en zijn vermogen. De boete moet passend zijn als straf, maar mag iemand niet onevenredig hard in zijn financiële positie raken.

Wat draagkracht betekent

Draagkracht is de ruimte die iemand werkelijk heeft om te betalen. Daarbij tellen inkomsten mee, maar ook vaste lasten, schulden en de vraag of er vermogen is waarop een beroep kan worden gedaan. Het artikel noemt inkomen en vermogen naast elkaar: iemand met een klein inkomen maar een aanzienlijk vermogen kan een hogere boete dragen dan zijn maandelijkse inkomsten doen vermoeden.

De regel is een instructie aan degene die de boete bepaalt, niet een recht op korting. De ernst van het feit blijft leidend voor de vraag hoe zwaar de straf moet zijn; de draagkracht bepaalt of een boete van die zwaarte in dit geval de juiste vorm is en, zo ja, welk bedrag daarbij hoort.

Hoe ver de rechter moet gaan

• Alleen voor zover nodig. De wettekst zegt dat draagkracht meetelt in de mate waarin dat nodig is voor een passende bestraffing. Bij een bescheiden boete hoeft de rechter dus niet de hele financiële situatie uit te zoeken.
• Op basis van wat is aangevoerd. De rechter kent de financiën van een verdachte niet uit zichzelf. Wie vindt dat een boete te zwaar uitpakt, moet dat aankaarten en zo mogelijk onderbouwen met loonstroken, een uitkeringsbesluit of een schuldenoverzicht.

- Met alternatieven. Is een boete echt niet op te brengen, dan kan de rechter kiezen voor een andere straf, of het bedrag zo vaststellen dat betaling in termijnen op grond van artikel 24a Sr haalbaar is.

Waar deze maatstaf nog meer geldt

De regel werkt op meer plaatsen door dan alleen bij de gewone geldboete. Bij de verbeurdverklaring van voorwerpen verklaart artikel 33 Sr deze maatstaf van overeenkomstige toepassing, zodat ook daar de financiële gevolgen voor de veroordeelde worden meegewogen. Ook bij bepaalde bijzondere voorwaarden met een financieel karakter, zoals een waarborgsom bij een voorwaardelijke straf, speelt de draagkracht een rol.

Een voorbeeld

Twee mensen worden voor hetzelfde feit veroordeeld. De een heeft een goed inkomen en betaalt een boete van enkele honderden euro's zonder problemen. De ander leeft van een uitkering en zit in een schuldregeling. De rechter kan dan bij dezelfde ernst van het feit een aanzienlijk lager bedrag opleggen, of het bedrag in termijnen laten betalen, zonder dat hij daarmee zegt dat het feit minder ernstig is.

In de praktijk

Neem financiële stukken mee naar de zitting; een concreet overzicht werkt beter dan de mededeling dat het krap is. Ook bij een strafbeschikking van het openbaar ministerie is draagkracht een punt dat u naar voren kunt brengen, en verzet doen brengt de zaak alsnog bij de rechter. Blijft betaling achterwege, dan komt uiteindelijk de vervangende hechtenis van artikel 24c Sr in beeld, en dat is een reden om financiële problemen juist wel op tafel te leggen.