Artikel 417 Sr: Gewoonteheling

Wie niet één keer maar bij herhaling gestolen goed afneemt en verhandelt, vormt een veel groter probleem dan een incidentele koper: hij houdt de markt voor gestolen waar in stand. Artikel 417 Sr verhoogt daarom het strafmaximum voor degene die van opzetheling een gewoonte maakt, tot gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of een geldboete van de vijfde categorie. Het gaat om de helingshandelingen van het eerste lid van artikel 416 Sr, met de gewoonte als extra bestanddeel. Een gewoonte van het voordeel trekken uit de opbrengst van gestolen goed, het tweede lid van artikel 416 Sr, valt er niet onder.

Wanneer is er een gewoonte

Een gewoonte is meer dan toeval en meer dan een optelsom van losse feiten. Er moeten meerdere gevallen van heling zijn, en die gevallen moeten met elkaar samenhangen: er zit een lijn in, en het past in een patroon waarin de verdachte dit soort handel als iets normaals is gaan zien. Wie alleen één heling kan worden verweten, maakt daarvan nog geen gewoonte. Zo'n patroon hoeft zich niet over een lange periode uit te strekken; ook een reeks helingen in een betrekkelijk korte tijd kan een gewoonte opleveren. De rechter kijkt naar het aantal keren, naar de periode waarin het gebeurde, naar de onderlinge samenhang en naar de rol die deze handel in het inkomen of het bestaan van de verdachte speelde.

Wat er bewezen moet worden

• Meerdere gevallen van opzetheling — elk afzonderlijk geval moet aan de omschrijving van artikel 416 Sr voldoen, inclusief de vereiste wetenschap dat het goed uit misdrijf kwam.
• Een verband tussen die gevallen — losse feiten met jaren ertussen leveren nog geen gewoonte op; er moet een lijn in zitten.

- De neiging tot herhaling — het gaat om de vraag of het handelen bij de verdachte een vaste praktijk was geworden.

De straf

Het maximum ligt twee jaren hoger dan bij de enkelvoudige opzetheling. Die verhoging drukt uit dat de wetgever de beroepsmatige of stelselmatige heler zwaarder aanrekent dan de gelegenheidskoper. In de praktijk komt daar vaak nog een financiële afrekening bij: het openbaar ministerie kan naast de straf vorderen dat het voordeel dat met de heling is behaald, wordt ontnomen. Ook kan de rechter op grond van artikel 417ter Sr een beroepsverbod opleggen.

Afbakening

Kan de gewoonte niet worden bewezen, dan blijft de veroordeling voor een of meer gevallen van opzetheling uit artikel 416 Sr over. Ontbreekt de wetenschap en is er alleen het verwijt dat de verdachte het had moeten vermoeden, dan geldt de schuldheling van artikel 417bis Sr; van die lichtere variant kent de wet geen gewoontevorm. Loopt de handel via een onderneming en zijn er meer betrokkenen met vaste rollen, dan komt daarnaast deelneming aan een criminele organisatie in beeld, zoals artikel 140 Sr die omschrijft.

Een voorbeeld: een handelaar koopt maandenlang op afspraak partijen elektronica van dezelfde groep aanbieders, ver onder de marktprijs en zonder enige herkomstadministratie, en verkoopt die door. Zulke regelmaat, in combinatie met de omstandigheden waaronder wordt ingekocht, wijst op een gewoonte en niet op een reeks toevalligheden.

In de praktijk

Onderzoek naar gewoonteheling richt zich zelden op één transactie. Het draait om administratie, betalingsverkeer, telefoongegevens en de verklaringen van leveranciers. Voor ondernemers in tweedehands goederen is een sluitende inkoopadministratie daarom de belangrijkste bescherming: wie kan laten zien van wie hij wat kocht en tegen welke prijs, weerlegt daarmee het beeld van een vaste praktijk van heling.