Artikel 203 Sr: Uitlokking van desertie in vredestijd

Artikel 203 Sr richt zich op de buitenstaander die zich met de krijgsmacht bemoeit. Strafbaar is wie in vredestijd opzettelijk de desertie van een militair in dienst van het Rijk uitlokt met een van de uitlokkingsmiddelen die de wet noemt, of die desertie bevordert op een van de manieren waarop medeplichtigheid kan worden verleend. Desertie zelf is een militair delict dat in de militaire strafwetgeving is geregeld; dit artikel gaat over degene die daartoe aanzet.

De bestanddelen

• In tijd van vrede — de bepaling geldt voor de vredessituatie. Voor oorlogsomstandigheden kent de wetgeving zwaardere regelingen.
• Een krijgsman in dienst van het Rijk — het moet gaan om iemand die deel uitmaakt van de Nederlandse krijgsmacht.
• Desertie uitlokken — de dader moet de militair ertoe hebben aangezet zijn dienst te verlaten, en wel met een van de middelen uit artikel 47 Sr, eerste lid, onder 2°: giften, beloften, misbruik van gezag, geweld, bedreiging, misleiding of het verschaffen van gelegenheid, middelen of inlichtingen.
• Of bevorderen — daarnaast is strafbaar wie de desertie bevordert op een van de wijzen waarop volgens artikel 48 Sr medeplichtigheid kan worden verleend, dus door hulp bij of voorafgaand aan het feit.

- Opzettelijk — het aanzetten of bevorderen moet gewild zijn en gericht op de desertie.

Een zelfstandige strafbaarstelling

Bijzonder aan deze bepaling is dat zij de deelnemingsvormen uit het Eerste Boek in een eigen delictsomschrijving giet, met een eigen strafmaximum. De achtergrond is dat de wetgever ervan uitging dat een burger niet kon deelnemen aan desertie, omdat alleen een militair dat feit kan plegen. Inmiddels wordt algemeen aangenomen dat deelneming aan zo'n delict ook mogelijk is zonder die hoedanigheid. De band met het grondfeit blijft wel bestaan: de wet eist dat de desertie is uitgelokt of bevorderd, dus dat het feit van de militair ook daadwerkelijk is gevolgd. Wat de bepaling toevoegt, is dat de buitenstaander langs deze weg zelf strafbaar is.

De straf

Het strafmaximum bedraagt zes maanden gevangenisstraf of een geldboete van de derde categorie. Dat is bescheiden vergeleken met artikel 204 Sr, dat het uitlokken van oproer of muiterij onder militairen bedreigt met ten hoogste zes jaren. Het verschil is verklaarbaar: bij desertie gaat het om het vertrek van een individuele militair, bij oproer en muiterij om een collectieve ondermijning van het gezag binnen de krijgsmacht.

Afbakening

Artikel 204 Sr ziet op oproer en muiterij, artikel 205 Sr op het werven voor vreemde krijgsdienst en artikel 206 Sr onder meer op het zich onttrekken aan de dienstplicht. Handelt de militair zelf, dan is niet dit artikel maar de militaire strafwetgeving van toepassing. Bemoeit een burger zich met de krijgsmacht zonder tot desertie aan te zetten, bijvoorbeeld door protest of kritiek, dan is dat geen strafbaar feit; de vrijheid van meningsuiting laat ruime kritiek op de krijgsmacht toe.

Een voorbeeld: iemand belooft een militair een geldbedrag als hij zijn eenheid verlaat en niet meer terugkeert, waarna de militair inderdaad wegblijft. Een belofte is een van de uitlokkingsmiddelen die de wet noemt, en omdat het aanzetten opzettelijk is geschied en de desertie is gevolgd, komt artikel 203 Sr in beeld.

In de praktijk

Vervolgingen op grond van dit artikel zijn zeldzaam. De bepaling heeft vooral betekenis als sluitstuk bij pogingen om militairen van buitenaf te beinvloeden, bijvoorbeeld in het kader van beinvloeding door een andere staat. Militairen die worden benaderd, kunnen dat melden binnen hun organisatie; voor de burger geldt dat het aanmoedigen van een militair om zijn dienst te verlaten meer is dan een mening geven.