Artikel 235 Sr: Beroepsverbod bij valsheidsdelicten

Artikel 235 Sr sluit de titel over valsheid met geschriften, gegevens en biometrische kenmerken af met twee bijkomende straffen. Het eerste lid maakt het mogelijk de veroordeelde te ontzetten uit de uitoefening van het beroep waarin hij het misdrijf heeft begaan. Het tweede lid maakt daarnaast ontzetting mogelijk uit rechten die in artikel 28 Sr, eerste lid, zijn genoemd. Ontzetting van rechten is een bijkomende straf: zij komt naast de hoofdstraf en kan alleen worden opgelegd wanneer de wet dat bij het betrokken misdrijf uitdrukkelijk toestaat.

Het beroepsverbod van het eerste lid

De ontzetting uit het beroep geldt voor alle misdrijven uit deze titel en is scherp begrensd: het moet gaan om het beroep waarin het misdrijf is begaan. De rechter kan dus niet iemand die als boekhouder valsheid pleegde verbieden om taxichauffeur te worden. De maatregel is bedoeld om de gelegenheid weg te nemen, niet om iemand van de arbeidsmarkt te verwijderen. Of een beroepsverbod op zijn plaats is, hangt af van de omstandigheden: valt herhaling binnen dat beroep te vrezen, hoe zwaar weegt het feit, om wat voor beroep gaat het en in hoeverre heeft de veroordeelde zijn beroep voor het feit ingezet. Een beroepsverbod kan zich ook uitstrekken tot het besturen van een rechtspersoon.

Juist bij valsheidsdelicten is dat een logische sanctie. Deze feiten worden vaak gepleegd door mensen die uit hoofde van hun functie stukken opmaken, controleren of doorgeven, en die het vertrouwen dat daarbij hoort hebben gebruikt om de valsheid mogelijk te maken.

Het tweede lid: ontzetting uit rechten

Het tweede lid heeft een beperkter bereik dan het eerste. Het geldt bij een veroordeling wegens de misdrijven van de artikelen 225 tot en met 232 Sr en wegens artikel 234 Sr. De wet somt de rechten niet zelf op maar verwijst naar drie onderdelen van artikel 28 Sr, eerste lid; de overige onderdelen van die lijst kunnen op deze grondslag dus niet worden opgelegd. Hoe lang zo'n ontzetting duurt, volgt uit artikel 31 Sr.

Kan, niet moet

Beide leden zijn facultatief geformuleerd. De officier van justitie moet de bijkomende straf vorderen en toelichten waarom zij in dit geval passend is, en de rechter die haar oplegt geeft aan waarom hij dat nodig vindt. In de praktijk gebeurt dat vooral wanneer het feit rechtstreeks samenhangt met de beroepsuitoefening en wanneer er een reëel risico op herhaling bestaat.

Een voorbeeld: iemand die in zijn functie stukken opmaakte en die stukken stelselmatig onjuist heeft ingevuld. Naast de hoofdstraf kan de rechter hem voor bepaalde tijd verbieden dat beroep uit te oefenen. Dat raakt zijn inkomen direct, en het is voor de verdediging dan ook een zelfstandig onderwerp op de zitting.

Afbakening

Artikel 235 Sr gaat over de veroordeelde, niet over voorwerpen. Voor valse stukken en hulpmiddelen gelden de gewone regelingen: verbeurdverklaring op grond van de artikelen 33 en 33a Sr, of onttrekking aan het verkeer op grond van de artikelen 36b Sr en volgende. Naast het strafrecht kunnen tuchtrechtelijke maatregelen lopen wanneer het om een gereglementeerd beroep gaat; die staan los van deze bijkomende straf en kennen een eigen maatstaf. De titels over vals geld en over zegels en merken kennen in de artikelen 215 en 224 Sr vergelijkbare ontzettingsbepalingen, maar zonder het beroepsverbod van dit eerste lid.

In de praktijk

Voor de veroordeelde is dit vaak het gevolg dat het langst voelbaar is: een hoofdstraf loopt af, maar een beroepsverbod sluit voor bepaalde tijd de weg naar het eigen vakgebied af, en de veroordeling komt bovendien in de justitiële documentatie, wat bij een aanvraag van een verklaring omtrent het gedrag kan meewegen. Wordt ontzetting gevorderd, bereid daar dan met uw advocaat afzonderlijk verweer op voor: ook wie de feiten erkent, kan onderbouwen dat een beroepsverbod hier niet nodig is of te ver gaat.