Artikel 240 Sr: Schuldaanranding

Artikel 240 Sr is de lichtste variant van aanranding in het huidige stelsel. Het gaat om seksuele handelingen met iemand bij wie de wil daartoe ontbreekt, terwijl de verdachte dat niet zeker wist maar er wel ernstige reden voor had om het te vermoeden. Het draaipunt van de bepaling is dus niet dwang of geweld, maar het ontbreken van instemming en de vraag wat de verdachte daarover had moeten begrijpen.

De bestanddelen

• Seksuele handelingen verrichten met een persoon — hoe dat begrip moet worden gelezen, volgt uit artikel 239 Sr. Ook wie de ander die handelingen laat verrichten of laat ondergaan door een derde, valt eronder.
• Het ontbreken van de wil — bij de ander moet de wil tot die handelingen hebben ontbroken. Instemming hoeft niet in woorden te zijn geweigerd; het gaat erom of zij er werkelijk was. Artikel 244 Sr noemt situaties waarin die wil in ieder geval ontbreekt.

- Ernstige reden om te vermoeden — dit is de schuldvariant. De verdachte hoefde het niet zeker te weten, maar er moeten zoveel aanwijzingen zijn geweest dat hij zich niet van de domme kon houden.

Wat 'ernstige reden om te vermoeden' betekent

Deze maatstaf ligt duidelijk boven gewone onoplettendheid. Er moet iets zijn geweest dat de verdachte had moeten doen stilstaan: aarzeling, afwerend gedrag, zwijgen waar een antwoord voor de hand lag, of een toestand waarin iemand duidelijk niet in staat was zich uit te spreken. Wie die signalen opmerkt en toch doorgaat zonder zich ervan te vergewissen dat de ander het wil, handelt verwijtbaar. Daarin ligt de kern van de bepaling: het strafrecht verlangt dat wie twijfelt, het navraagt of stopt.

De straf

Ten hoogste twee jaren gevangenisstraf, of anders een geldboete van de vierde categorie: verder reikt de strafbedreiging niet. Dat is het laagste maximum binnen deze reeks, wat past bij het schuldkarakter van het delict. Naast de straf kan de rechter beslissen over de vordering van het slachtoffer als benadeelde partij; ook bij deze variant kan immers ernstige schade zijn ontstaan.

Afbakening

Artikel 241 Sr is de opzetvariant: daar wist de verdachte dat de wil ontbrak, en het maximum ligt aanzienlijk hoger. Bestaan de handelingen uit of mede uit het seksueel binnendringen van het lichaam, dan gaat het niet om aanranding maar om verkrachting: artikel 242 Sr voor de schuldvariant en artikel 243 Sr voor de opzetvariant. Gaan de handelingen gepaard met dwang, geweld of bedreiging, dan zijn de gekwalificeerde varianten van artikel 241 Sr of artikel 243 Sr aan de orde. Bij kinderen gelden eigen bepalingen, waaronder artikel 245 Sr en artikel 247 Sr.

In de praktijk

In deze zaken staat vrijwel altijd de vraag centraal wat er over en weer is gezegd en gedaan in de aanloop naar het contact. Berichten, camerabeelden en verklaringen van mensen die er kort voor of na bij waren, wegen daarom zwaar. Voor slachtoffers geldt dat aangifte doen kan, maar niet moet: de politie kent gespecialiseerde zedenrechercheurs en houdt doorgaans eerst een informatief gesprek waarin wordt uitgelegd wat een aangifte betekent en wat een onderzoek inhoudt. Ook zonder aangifte is hulp beschikbaar, onder meer bij centra waar zorg en politie voor slachtoffers van seksueel geweld samenkomen. Voor de verdachte geldt dat de zaak vaak draait op de vraag welke signalen er waren; laat u vanaf het eerste verhoor bijstaan door een advocaat.