Artikel 38d Sr: Duur en verlenging van de terbeschikkingstelling

Tbs wordt niet voor een vast aantal jaren opgelegd. De maatregel geldt eerst voor twee jaar, gerekend vanaf de dag waarop de uitspraak onherroepelijk is geworden; een kortere termijn kan de rechter niet kiezen. Daarna kan de rechter haar telkens verlengen, met één of met twee jaar tegelijk. Dat maakt tbs in beginsel onbepaald in duur: zij loopt door zolang het gevaar dat aan de oplegging ten grondslag lag, voortduurt.

Het startpunt

De termijn begint pas te lopen als de zaak definitief is, dus wanneer geen hoger beroep of cassatie meer openstaat. Tot dat moment telt de tijd niet mee voor deze maatregel. Is naast de tbs ook een gevangenisstraf opgelegd, dan wordt die als regel eerst uitgezeten, en zolang de betrokkene om die reden vastzit, loopt de termijn van de tbs evenmin (de regels daarover staan in artikel 6:1:19 Sv). Dat is van belang voor wie wil weten wanneer de eerste verlengingszitting eraan komt: die valt vóór het einde van de eerste periode van twee jaar, gerekend vanaf het moment waarop de termijn daadwerkelijk is gaan lopen.

De verlenging

• Op vordering van het openbaar ministerie. De rechter verlengt niet uit zichzelf; het openbaar ministerie moet daarom vragen. Die vordering moet in de regel niet eerder dan twee maanden en niet later dan één maand vóór het einde van de lopende termijn worden ingediend (artikel 6:6:11 Sv). Blijft die vordering uit, dan eindigt de maatregel vanzelf.
• Telkens een of twee jaar. De rechter kiest per keer, en alleen in hele jaren. Een verlenging van één jaar wordt in de praktijk gebruikt wanneer een ontwikkeling in de behandeling snel opnieuw moet worden beoordeeld.

- Alleen bij gevaar. Verlenging is alleen mogelijk als de veiligheid van anderen of de algemene veiligheid van personen of goederen dat eist. Dat is dezelfde maatstaf als bij de oplegging.

Wat de rechter beoordeelt

Bij elke verlenging kijkt de rechter opnieuw naar het risico. Hij laat zich voorlichten door de kliniek of de begeleidende instelling en beoordeelt hoe de behandeling verloopt, welke stappen zijn gezet en of terugkeer in de samenleving verantwoord is. Zo ontstaat een periodieke toetsing die de onbepaalde duur van de maatregel dragelijk moet maken: de vrijheidsbeneming houdt alleen stand zolang zij nodig is.

Het artikel maakt zelf een voorbehoud voor twee andere bepalingen. Artikel 38e Sr stelt grenzen aan de totale duur bij tbs met verpleging van overheidswege, met een uitzondering voor de zwaarste categorie zaken. Artikel 38j Sr geeft een eigen regeling voor de situatie waarin de verpleging voorwaardelijk is beëindigd. Wie de duur van een concrete maatregel wil begrijpen, moet die artikelen er dus naast leggen.

Een voorbeeld

Iemand krijgt tbs met verpleging opgelegd. Twee jaar na het onherroepelijk worden van de uitspraak vraagt het openbaar ministerie verlenging. De rechter hoort de betrokkene, leest het advies van de kliniek en verlengt met twee jaar omdat het risico nog te groot is. Bij een volgende zitting, als er verlofstappen zijn gezet, kan hij kiezen voor een verlenging van één jaar om de ontwikkeling kort te kunnen volgen.

In de praktijk

Een verlengingszitting is een volwaardige zitting waarop de betrokkene zich kan laten bijstaan door een advocaat en zijn eigen visie kan geven op het advies van de kliniek. Het loont om die zitting goed voor te bereiden, want de beslissing bepaalt de komende jaren. Voor naasten en slachtoffers is het goed te weten dat de maatregel niet automatisch doorloopt: elke verlenging vergt een nieuwe beslissing van de rechter, gebaseerd op het actuele gevaar.