Artikel 288 Sr: Doodslag om een ander strafbaar feit mogelijk te maken

Artikel 288 Sr bevat de zwaarste vorm van doodslag. Het gaat om doodslag die in het teken staat van een ander strafbaar feit: de dood van het slachtoffer wordt veroorzaakt om dat andere feit voor te bereiden of gemakkelijker te maken, of om na betrapping op heterdaad ontdekking of straf te ontlopen dan wel de opbrengst van dat feit veilig te stellen. Die instrumentele bedoeling maakt het feit ernstiger dan gewone doodslag.

De bestanddelen

• Doodslag — de basis is het misdrijf van artikel 287 Sr: opzettelijk veroorzaken dat een ander overlijdt. Alles wat daar over opzet geldt, geldt hier ook.
• Verband met een ander strafbaar feit — de doodslag gaat aan dat feit vooraf, valt ermee samen of volgt erop. De wet legt dus geen strikte volgorde op. Het andere feit kan een misdrijf zijn, maar ook een overtreding.

- Het oogmerk — de dader moet het doel hebben gehad dat andere feit voor te bereiden of te vergemakkelijken, of, bij betrapping op heterdaad, straffeloosheid of het behoud van het wederrechtelijk verkregene veilig te stellen.

Wat het oogmerk betekent voor het bewijs

De officier van justitie moet aantonen dat er een doelgerichte band bestond tussen het doden en het andere feit. Toevallige samenloop is niet genoeg: dat er ook een ander strafbaar feit is gepleegd, maakt de doodslag nog niet gekwalificeerd. Het gaat erom dat het doden in dienst stond van dat feit of van het ontkomen daarna.

Het andere feit hoeft niet te zijn voltooid, maar moet wel ten minste het stadium van een strafbare poging hebben bereikt. Is het andere feit een overtreding, waarvan poging niet strafbaar is, dan moet het zijn voltooid. Is dat niet zo, dan blijft alleen gewone doodslag of een poging daartoe over. De dader hoeft er niet in te zijn geslaagd straffeloos te blijven; het gaat om zijn doel, niet om het resultaat. Ook hoeft de doodslag niet tegen dezelfde persoon gericht te zijn als het onderliggende feit, en hoeft de betrapping niet door het slachtoffer zelf te zijn gebeurd; wie bij een betrapping een toegesnelde omstander dodelijk treft om te kunnen vluchten, valt evengoed onder deze bepaling.

De straf

De wettekst noemt levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste dertig jaren, dan wel een geldboete van de vijfde categorie. Dat is het hoogste niveau dat het wetboek kent en gelijk aan wat op moord staat. Een levenslange straf wordt slechts in uitzonderlijke gevallen opgelegd; de rechter moet dat zwaar motiveren en weegt daarbij de ernst van het feit, de gevolgen en de persoon van de verdachte.

Het andere strafbare feit gaat niet op in de gekwalificeerde doodslag: het kan daarnaast afzonderlijk ten laste worden gelegd en bestraft, volgens de regels over samenloop.

Afbakening

Het verschil met artikel 287 Sr is de instrumentele bedoeling. Het verschil met moord in artikel 289 Sr is dat daar niet het doel maar de voorbedachte raad beslissend is: kalm beraad en rustig overleg voorafgaand aan de daad. De twee kunnen samenvallen, maar hoeven dat niet: een plotseling besluit tijdens een betrapping levert geen voorbedachte raad op en toch wel dit artikel.

Ontbreekt het opzet op de dood, dan blijft deze bepaling buiten beeld. Dan kunnen bijvoorbeeld de gekwalificeerde vormen van diefstal met geweld of afpersing met dodelijke afloop aan de orde zijn, waarbij de dood als strafverzwarend gevolg geldt zonder dat het opzet daarop gericht hoefde te zijn.

In de praktijk

Zaken op grond van dit artikel zijn zwaar en omvangrijk, en er wordt vaak subsidiair doodslag of moord ten laste gelegd. Het staat de officier van justitie ook vrij alleen gewone doodslag ten laste te leggen; de rechter is dan aan die keuze gebonden. De discussie op zitting gaat meestal over de vraag of het doden werkelijk in dienst stond van het andere feit.

Nabestaanden hebben spreekrecht en kunnen zich als benadeelde partij voegen voor hun schade. Voor verdachten geldt dat bijstand van een advocaat vanaf het eerste verhoor beschikbaar is en, gezien de strafbedreiging, onmisbaar.