Artikel 70 Sr: Verjaring van het recht tot strafvervolging

Na verloop van tijd vervalt het recht om iemand voor een strafbaar feit te vervolgen. Dit artikel bepaalt na hoeveel tijd dat gebeurt. Hoe zwaarder het feit, hoe langer de termijn: voor overtredingen is die kort, voor de zwaarste misdrijven bestaat er helemaal geen termijn meer.

De termijnen

• Drie jaar. Voor alle overtredingen.
• Zes jaar. Voor misdrijven waarop geldboete, hechtenis of gevangenisstraf van niet meer dan drie jaar staat.
• Twaalf jaar. Voor misdrijven waarop tijdelijke gevangenisstraf van meer dan drie jaar staat.

- Twintig jaar. Voor misdrijven waarop gevangenisstraf van acht jaar of meer staat.

Misdrijven die niet verjaren

Het tweede lid haalt twee categorieën uit het systeem. Ten eerste verjaart de vervolging niet bij misdrijven waarop gevangenisstraf van twaalf jaar of meer staat; daaronder vallen de zwaarste geweldsmisdrijven. Ten tweede geldt geen verjaring voor een aantal in het artikel opgesomde ernstige zedenmisdrijven wanneer het feit is gepleegd tegen iemand die nog geen achttien jaar was. Achter die laatste uitzondering zit de ervaring dat slachtoffers van zulke feiten er vaak pas na vele jaren over kunnen praten.

Hoe je de termijn bepaalt

Kijk niet naar de straf die de rechter zou opleggen, maar naar het maximum dat de wet op het feit stelt. Dat maximum bepaalt in welke categorie het feit valt. Het gaat daarbij om het feit waarvoor het openbaar ministerie iemand daadwerkelijk vervolgt, zoals het in de tenlastelegging is omschreven; hoe de gebeurtenissen achteraf anders zouden kunnen worden gewaardeerd, verandert de termijn niet. Wordt iemand vervolgd voor een poging tot, de voorbereiding van of medeplichtigheid aan een misdrijf, dan verjaart dat in dezelfde tijd als het voltooide misdrijf, hoewel het strafmaximum daarvoor lager ligt. Omdat misdrijven met twaalf jaar of meer helemaal niet verjaren, geldt de termijn van twintig jaar in de praktijk voor de misdrijven daaronder met acht jaar of meer. Wanneer de termijn precies begint, staat niet hier maar in artikel 71 Sr; dat artikel kent voor bepaalde feiten een later beginpunt. Artikel 72 Sr regelt daarnaast dat een daad van vervolging de verjaring stuit, waarna een nieuwe termijn begint.

Waarom verjaring bestaat

Naarmate de tijd verstrijkt, wordt bewijs onbetrouwbaarder: getuigen herinneren zich minder, sporen verdwijnen. Ook neemt het maatschappelijke belang bij vervolging af en heeft de betrokkene er belang bij dat een zaak niet eindeloos boven zijn hoofd blijft hangen. Bij de zwaarste feiten weegt de behoefte aan vervolging zo zwaar dat de wetgever die afweging heeft omgedraaid.

In de praktijk

Voor slachtoffers betekent dit dat aangifte doen na lange tijd zin kan hebben: bij de zwaarste misdrijven en bij ernstige zedenmisdrijven tegen minderjarigen kan een zaak ook na tientallen jaren nog worden onderzocht. Voor verdachten is verjaring een verweer dat de rechter zelfstandig moet beoordelen; slaagt het, dan wordt het openbaar ministerie niet-ontvankelijk verklaard. Twijfelt u of iets nog kan worden vervolgd, leg de vraag dan voor aan de politie of aan een advocaat, want de uitkomst hangt af van het maximum op het feit en van het beginpunt van de termijn.