Artikel 79 Sr: Wanneer is er sprake van een aanslag?

Het woord aanslag komt in het wetboek voor bij de zwaarste misdrijven tegen de staat en tegen leden van het koninklijk huis. Dit artikel legt uit wat daaronder wordt verstaan. Van een aanslag is sprake zodra het voornemen van de dader zich heeft geopenbaard door een begin van uitvoering, in de zin van artikel 45 Sr. Het delict is daarmee voltooid op een moment dat bij gewone misdrijven nog slechts een poging zou opleveren.

De kern: het voornemen moet zichtbaar worden

Een plan in iemands hoofd is niet strafbaar. Er moet iets naar buiten zijn gekomen waaruit het voornemen blijkt, en dat iets moet meer zijn dan voorbereiden: het moet een begin van uitvoering zijn. Dat begrip is hetzelfde als bij de poging. De handeling moet dus naar haar uiterlijke verschijningsvorm gericht zijn op het voltooien van het misdrijf, en niet enkel op het scheppen van de mogelijkheid daartoe.

Waarom dit anders is geregeld

Bij de misdrijven waarvoor dit begrip geldt, gaat het om aantasting van het voortbestaan of de veiligheid van de staat. De wetgever heeft daar niet willen wachten tot het gevolg is ingetreden; als dat gebeurt is ingrijpen achteraf zinloos. Door de aanslag gelijk te stellen met het begin van uitvoering, verschuift de strafbaarheid naar voren zonder dat de grens naar het strafbaar stellen van gedachten wordt overschreden.

De gevolgen van deze constructie

• Geen strafvermindering wegens poging. Omdat de aanslag als voltooid delict is omschreven, geldt de verlaging van het maximum die bij een poging hoort hier niet.
• Vrijwillige terugtred verliest zijn kracht. Wie afziet van de voltooiing nadat de uitvoering is begonnen, heeft het delict al vervuld.

- Het gevolg hoeft niet in te treden. Of het beoogde resultaat wordt bereikt, doet voor de strafbaarheid niet ter zake.

Afbakening met de omringende begrippen

De aanslag ligt tussen twee andere begrippen in die de wet in dezelfde titel omschrijft. Vóór de aanslag ligt de samenspanning van artikel 80 Sr: twee of meer mensen die afspreken het misdrijf te plegen, zonder dat er al iets is uitgevoerd. Ná de gewone poging ligt het voltooide misdrijf. De aanslag vangt precies het moment waarop het van plan naar daad gaat. Voor de gewone misdrijven blijft de gewone regeling van artikel 45 Sr gelden, met het verlaagde maximum dat daarbij hoort.

In de praktijk

Dit is geen begrip dat in alledaagse strafzaken opduikt; het speelt in een kleine categorie zeer ernstige zaken. Waar het aan de orde is, draait het debat vrijwel altijd om dezelfde vraag: was wat de verdachte deed al een begin van uitvoering, of bleef het bij voorbereiden? Dat is een beoordeling van de concrete gedragingen in hun onderlinge samenhang, en het is het punt waarop een verdediging zich in zulke zaken doorgaans richt. Omdat de gevolgen groot zijn, hoort daar deskundige rechtsbijstand bij vanaf het eerste verhoor.