Artikel 59 Sr: Straffen naast levenslange gevangenisstraf

Wie levenslange gevangenisstraf krijgt, ondergaat de zwaarste straf die het Nederlandse strafrecht kent. Andere straffen daarnaast hebben dan weinig zin. Dit artikel legt daarom vast dat er bij zo'n veroordeling maar drie dingen bij kunnen komen: ontzetting van bepaalde rechten, verbeurdverklaring van voorwerpen die al in beslag zijn genomen, en openbaarmaking van de rechterlijke uitspraak.

Wat er wel bij kan

• Ontzetting van bepaalde rechten. De veroordeelde kan bijvoorbeeld het recht verliezen om bepaalde ambten te bekleden of een beroep uit te oefenen. Dat kan alleen bij misdrijven waarbij de wet die straf toelaat.
• Verbeurdverklaring. Dit kan alleen voor voorwerpen die al in beslag zijn genomen; er wordt dus geen nieuwe inbeslagneming voor opgetuigd.

- Openbaarmaking van de uitspraak. De rechter kan bepalen dat zijn uitspraak wordt bekendgemaakt, eveneens alleen in de gevallen waarin de wet dat bij het misdrijf mogelijk maakt.

Waarom de lijst zo kort is

De overige straffen zouden naast levenslang niets toevoegen of praktisch niet uitvoerbaar zijn. Een extra tijdelijke gevangenisstraf heeft geen betekenis meer, want levenslang kan niet worden verhoogd. Een geldboete zou bij niet-betalen door vrijheidsbeneming moeten worden vervangen, en ook dat heeft naast levenslang geen betekenis. De wetgever heeft daarom bewust een korte, gesloten opsomming gemaakt. Wat er niet in staat, kan er niet bij worden opgelegd.

Wat dit artikel niet regelt

Het gaat hier uitsluitend over straffen. Maatregelen zijn iets anders dan straffen en vallen buiten deze opsomming; zij hebben een eigen wettelijke grondslag en een eigen doel, bijvoorbeeld het ongedaan maken van wederrechtelijk voordeel of het vergoeden van schade aan het slachtoffer. Dat betekent niet dat elke maatregel naast levenslang mogelijk is: volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad kan de maatregel van terbeschikkingstelling niet naast een levenslange gevangenisstraf worden opgelegd. Ook zegt dit artikel niets over de vraag wanneer een levenslange straf wordt opgelegd; dat volgt uit de strafbepaling van het misdrijf zelf en uit de afweging van de rechter.

Verband met de samenloopregels

Het artikel staat in de titel over samenloop, want juist bij meerdere bewezen feiten rijst de vraag of er nog straffen bij mogen komen. Waar de artikelen 57 en 58 Sr uitwerken hoe straffen bij meerdere feiten worden gecombineerd, zet dit artikel daar bij levenslang een streep doorheen: meer dan deze drie bijkomende straffen kan niet, hoeveel feiten er ook zijn bewezen.

In de praktijk

Voor nabestaanden en slachtoffers is vooral van belang dat hun vordering tot schadevergoeding gewoon kan worden beoordeeld: dat is geen straf en valt dus niet onder deze beperking. Voor de veroordeelde betekent het artikel dat de uitspraak overzichtelijk blijft; wat er precies is opgelegd, staat in het dictum van het vonnis. Wie wil weten wat een ontzetting van rechten concreet inhoudt, kan dat het beste met een advocaat doornemen, omdat het per recht verschilt wat de gevolgen zijn.