Artikel 189a Sr: Verborgen ruimte in een vervoermiddel

Artikel 189a Sr richt zich op vervoermiddelen met een ruimte die er kennelijk toe dient de opsporing van strafbare feiten te dwarsbomen. Strafbaar is niet alleen wie zo'n ruimte aanbrengt, maar ook wie een voertuig met zo'n ruimte onder zich heeft terwijl hij dat weet. De wetgever wil daarmee al ingrijpen voordat er iets is vervoerd: het gaat om het middel, niet om de lading.

De bestanddelen van het eerste lid

• Een vervoermiddel — de wet spreekt algemeen. Naast personenauto's kunnen ook bestelbussen, vrachtwagens, aanhangers en vaartuigen eronder vallen.
• Toerusten of inrichten met een ruimte — er moet een aanpassing zijn aangebracht die een afzonderlijke ruimte oplevert. Een gewone opbergplek die het voertuig van huis uit heeft, is dat niet.
• Kennelijk bestemd om opsporing te beletten of te bemoeilijken — dit is de kern. De bestemming moet uit de aard en de uitvoering van de ruimte blijken. De rechter beoordeelt dat objectief: is deze voorziening naar haar aard bedoeld om iets aan het zicht van politie en douane te onttrekken.
• Opzet — de dader moet willens en wetens hebben gehandeld. Wie in opdracht een reparatie uitvoert zonder te beseffen waartoe de voorziening dient, mist dat opzet.

Het bijzondere aan deze bepaling is dat er geen gebruik hoeft te zijn gemaakt van de ruimte. Er hoeft niets in te hebben gelegen en er hoeft geen ander misdrijf te zijn gepleegd. Wat de wet strafbaar stelt, is het scheppen of voorhanden hebben van een middel dat de rechtshandhaving stelselmatig kan frustreren.

Het voorhanden hebben

Het tweede lid stelt dezelfde straf op het voorhanden hebben van een vervoermiddel met zo'n ruimte, mits de betrokkene daarvan weet. Dat vraagt wetenschap: hij moet ervan op de hoogte zijn geweest dat het voertuig deze voorziening had. Bij een gehuurd of geleend voertuig is dat een reeel discussiepunt, en het bewijs komt dan vaak uit de omstandigheden, zoals de zichtbaarheid van de aanpassing of de rol van de betrokkene bij het gebruik van het voertuig.

De straf

Het eerste en het tweede lid kennen gevangenisstraf van ten hoogste twee jaar of een geldboete van de derde categorie. Maakt iemand van het inbouwen een beroep of een gewoonte, dan gaat het maximum volgens het derde lid naar vier jaar of een geldboete van de vierde categorie. Van een gewoonte is sprake bij een zekere herhaling die op een vaste werkwijze wijst; van een beroep als de werkzaamheid een bron van inkomsten vormt. Daarnaast is het voertuig zelf vaak vatbaar voor verbeurdverklaring of onttrekking aan het verkeer.

Afbakening

Artikel 189 Sr stelt strafbaar dat sporen of voorwerpen worden weggemaakt nadat een misdrijf is gepleegd; artikel 189a Sr grijpt juist vooraf in en vergt geen onderliggend misdrijf. Wordt met het voertuig daadwerkelijk iets verboden vervoerd, dan gelden daarnaast de bepalingen die op die lading zien, zoals de Opiumwet of de wapenwetgeving. Wie een verdachte helpt aan opsporing te ontkomen, valt onder artikel 189 Sr; wie vooraf hulp toezegt, kan medeplichtige of medepleger zijn in de zin van artikel 47 Sr en artikel 48 Sr.

Een voorbeeld: bij een controle blijkt een bestelbus te zijn voorzien van een afgeschermde, van buiten niet zichtbare ruimte die alleen langs een omweg te openen is. Ook als die ruimte leeg is, kan de bestuurder die van de voorziening wist onder het tweede lid vallen, en de inbouwer onder het eerste.

In de praktijk

In dit soort zaken draait het bewijs om twee vragen: is de ruimte naar haar aard bestemd om opsporing te bemoeilijken, en wist de verdachte daarvan. Technische rapportage over de aanpassing speelt daarbij een hoofdrol. Voor bedrijven die voertuigen ombouwen of verhuren is van belang dat zij kunnen laten zien welke aanpassingen zij hebben verricht en met welk doel; een deugdelijke administratie is dan het beste verweer. Wie als verdachte wordt gehoord, doet er verstandig aan zich te laten bijstaan.