Artikel 283 Sr: Vrijheidsberoving door schuld

Artikel 283 Sr is de schuldvariant van vrijheidsberoving. Waar artikel 282 Sr opzet vereist, gaat het hier om onachtzaamheid: aan iemands schuld is te wijten dat een ander zonder recht van zijn vrijheid wordt beroofd of dat blijft. Denk aan situaties waarin iemand door een fout in een ruimte opgesloten raakt en degene die daarvoor verantwoordelijk was, dat niet opmerkt of niet herstelt.

Wat schuld hier betekent

Schuld in het strafrecht is meer dan een ongelukkige samenloop. Het gaat om aanmerkelijke onvoorzichtigheid: de dader had anders moeten en kunnen handelen. Twee elementen spelen daarbij.

• Verwijtbaarheid — de dader kon zich van het risico bewust zijn en had het kunnen voorkomen.

- De maatstaf van de zorgvuldige beroepsgenoot of gemiddelde persoon — er wordt gekeken naar wat in de gegeven situatie van iemand mocht worden verwacht, waarbij een bijzondere functie of taak de lat hoger legt.

Ook het laten voortduren telt

De wet noemt zowel het beroofd worden als het beroofd blijven. Dat betekent dat er ook een verwijt kan volgen wanneer de vrijheidsbeneming zelf niet verwijtbaar begon, maar wel verwijtbaar voortduurde. Wie merkt dat er iemand vastzit en niets doet terwijl hij dat wel kon, valt onder de bepaling; wordt dat bewust gedaan, dan komt zelfs artikel 282 Sr in beeld.

De straf

Het eerste lid noemt gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de tweede categorie. Heeft het feit zwaar lichamelijk letsel tot gevolg, dan gaat dat volgens het tweede lid naar een jaar of een geldboete van de derde categorie. Volgt de dood, dan noemt het derde lid twee jaren of een geldboete van de vierde categorie. De maxima liggen dus veel lager dan bij de opzetvariant, wat past bij het lichtere verwijt.

Afbakening

Het onderscheid met artikel 282 Sr zit uitsluitend in de vraag of er opzet was, ook in voorwaardelijke vorm. Wie de aanmerkelijke kans dat iemand opgesloten raakt kende en die bewust aanvaardde, handelt opzettelijk en valt onder de zwaardere bepaling. Werd er echt niet aan gedacht terwijl dat wel had gemoeten, dan is dit artikel aan de orde. Ontbreekt ook de verwijtbaarheid, dan is er geen misdrijf.

In de praktijk

De bepaling speelt vooral in beroepsmatige omgevingen waar mensen achter gesloten deuren verblijven: zorginstellingen, beveiligde ruimten, transport en detentie. Voor organisaties betekent dit dat controle op het einde van een dienst en op het sluiten van ruimten niet alleen goed beleid is, maar ook strafrechtelijke betekenis heeft.

Voor slachtoffers geldt dat naast een strafzaak vaak een civiele weg openstaat: schade door onzorgvuldig handelen kan langs die weg worden verhaald, ook wanneer het openbaar ministerie besluit niet te vervolgen. Slachtoffers kunnen zich daarnaast in een strafzaak voegen als benadeelde partij.