Artikel 120c Sr: Ontneming van het kiesrecht bij terroristische misdrijven

Deze bepaling regelt één bijkomende straf voor een scherp afgebakende groep zaken. Bij een veroordeling wegens de misdrijven van de artikelen 117, 117a en 117b Sr, begaan met een terroristisch oogmerk, en bij een veroordeling wegens de samenspanning van artikel 120b Sr, kan de rechter het recht ontnemen dat in artikel 28 Sr onder 3° staat: het recht om leden van vertegenwoordigende organen te kiezen en zelf gekozen te worden.

Waarom juist het kiesrecht

Terroristische misdrijven zijn erop gericht het openbare leven te ontwrichten of het bestuur onder druk te zetten. Het kiesrecht is het recht om via de geordende weg aan datzelfde bestuur deel te nemen. De wetgever heeft die twee tegenover elkaar willen zetten: wie de democratische besluitvorming met geweld probeert te sturen, kan tijdelijk het recht verliezen om daaraan langs de normale weg deel te nemen. Andere rechten uit artikel 28 Sr, zoals het bekleden van ambten, worden in deze bepaling niet genoemd.

Een smallere regeling dan bij staatshoofden

Het verschil met artikel 120 Sr valt op. Dat artikel maakt bij de misdrijven van de artikelen 115 en 116 Sr ontzetting mogelijk van vier rechten uit artikel 28 Sr, ongeacht of er een terroristisch oogmerk was. Deze bepaling is op twee punten enger.

• Minder rechten. Alleen het kiesrecht kan worden ontnomen.
• Alleen bij terrorisme. Zonder terroristisch oogmerk is zij niet van toepassing, behalve bij de samenspanning van artikel 120b Sr, die dat oogmerk al in zich draagt.

- Andere misdrijven. Zij ziet op de artikelen 117, 117a en 117b Sr, dus op internationaal beschermde personen.

Geen automatisme

Ontzetting van rechten volgt nooit vanzelf uit een veroordeling. De rechter moet haar uitdrukkelijk uitspreken, er een duur aan verbinden en zijn keuze motiveren; het openbaar ministerie zal haar in de regel vorderen. Voor het kiesrecht komt daar een wettelijke drempel bij: die ontzetting is alleen mogelijk bij een veroordeling tot een gevangenisstraf van ten minste een jaar. Omdat het om een grondrecht gaat, wordt er ook dan terughoudend mee omgegaan en moet een duidelijk verband met het feit worden gemaakt. De verdediging kan daarover zelfstandig verweer voeren, ook als over de gevangenisstraf weinig discussie bestaat.

Wat het praktisch betekent

Wie van het kiesrecht is ontzet, mag gedurende de vastgestelde periode niet stemmen en zich niet verkiesbaar stellen. Dat is een merkbare beperking die doorloopt na afloop van de detentie. Daarnaast blijven de gewone gevolgen van een veroordeling gelden, zoals opname in de justitiële documentatie en de betekenis daarvan bij het aanvragen van een verklaring omtrent het gedrag. Vergelijkbare bevoegdheden staan in artikel 114 Sr voor de misdrijven tegen de koninklijke waardigheid en in artikel 106 Sr voor de misdrijven tegen de veiligheid van de staat.

In de praktijk

Voor verdachten is dit een onderdeel van de zaak dat gemakkelijk over het hoofd wordt gezien omdat de aandacht uitgaat naar de vrijheidsstraf. Toch loont het om er apart bij stil te staan: het gaat om een recht dat na de straf nog jaren kan doorwerken. Vraag uw advocaat wat op dit punt wordt gevorderd en welke argumenten er zijn om die vordering af te wijzen of de duur te beperken. Voor de rechter is vooral van belang of het ontnemen van dit specifieke recht in redelijke verhouding staat tot het bewezen feit.