Artikel 18 Sr: De duur van de hechtenis

Hechtenis is een vrijheidsstraf, net als gevangenisstraf, maar hij hoort bij de lichtere categorie strafbare feiten: de overtredingen en een klein aantal misdrijven. Dit artikel zegt hoe lang die straf mag duren. De ondergrens is één dag, de bovengrens in beginsel één jaar. Alleen in bijzondere gevallen mag de rechter daar iets bovenuit gaan, tot een jaar en vier maanden, en verder in geen enkel geval.

Hechtenis tegenover gevangenisstraf

Het verschil zit niet in de manier waarop de straf wordt ondergaan, maar in het soort feit en in de zwaarte. Gevangenisstraf is de vrijheidsstraf voor misdrijven en kan volgens artikel 10 Sr oplopen tot vele jaren of zelfs levenslang. Hechtenis is bedoeld voor lichtere feiten en blijft daarom binnen een jaar. Ook het stempel is lichter: hechtenis geldt van oudsher als de minder onterende vrijheidsstraf.

Verwar deze hechtenis niet met twee andere figuren die dezelfde naam dragen. Vervangende hechtenis is geen zelfstandige straf, maar de stok achter de deur wanneer een taakstraf of een geldboete niet wordt uitgevoerd; artikel 22d Sr regelt dat voor de taakstraf. En de voorlopige hechtenis waarover mensen in het nieuws horen, is geen straf maar een dwangmiddel tijdens het onderzoek, geregeld in artikel 63 en volgende van het Wetboek van Strafvordering.

Wanneer de grens van een jaar mag worden overschreden

Het tweede lid noemt drie situaties waarin de rechter boven het jaar mag uitkomen.

• Samenloop. Iemand wordt in één zaak voor meerdere feiten veroordeeld, waardoor het wettelijke maximum verhoogd wordt.
• Herhaling van misdrijf. De veroordeelde heeft eerder een vergelijkbaar feit gepleegd en de wet verhoogt daarom het maximum.
• Artikel 44 Sr. Dat artikel verhoogt de straf voor een ambtenaar die bij het plegen van het feit een bijzondere ambtsplicht schendt of misbruik maakt van zijn positie.

Ook dan blijft er een harde grens staan. Het derde lid zegt in gewone woorden: verder dan een jaar en vier maanden gaat hechtenis nooit, hoeveel verhogingsgronden er ook bij elkaar komen. Dat maakt de bovengrens absoluut en voorspelbaar.

Een voorbeeld

Voor een reeks overtredingen die tegelijk op de zitting komen, kan het optellen van de maxima ertoe leiden dat de rechter formeel boven een jaar hechtenis uit zou kunnen komen. Hij mag dan tot maximaal een jaar en vier maanden gaan, maar geen dag langer, ook al zou de rekensom op meer uitkomen.

In de praktijk

In de meeste zaken waarin hechtenis in beeld komt, gaat het om dagen of weken, niet om maanden; bij overtredingen legt de rechter vaak een geldboete op en komt hechtenis pas in zicht als een boete geen effect heeft of het feit ernstig is. Voor wie een dagvaarding krijgt, is de vraag welke straf de wet op het feit stelt daarom belangrijker dan het maximum uit dit artikel. De duur die de rechter uitspreekt, moet bovendien voldoen aan artikel 21 Sr: hij wordt in hele dagen, weken, maanden of jaren uitgedrukt.