Artikel 114b Sr: Samenspanning met een terroristisch oogmerk

Bij terroristische misdrijven wil de wetgever kunnen ingrijpen voordat er iets gebeurt. Deze bepaling maakt dat mogelijk voor de zwaarste misdrijven van deze titel: strafbaar is de samenspanning tot de aanslag van artikel 108 Sr, als die met een terroristisch oogmerk zou worden begaan. Daarnaast verklaart het tweede lid artikel 96 Sr, tweede lid, van overeenkomstige toepassing, zodat ook de daar opgesomde voorbereidingshandelingen strafbaar zijn.

Samenspanning: de afspraak zelf

Artikel 80 Sr omschrijft samenspanning als de situatie waarin twee of meer personen zijn overeengekomen het misdrijf te plegen. Meer is niet nodig: geen begin van uitvoering, geen middelen, geen datum. De afspraak is het strafbare feit. Dat is een vergaande uitzondering op het uitgangspunt dat het strafrecht gedragingen bestraft, en de wetgever heeft haar beperkt tot een kleine groep zeer zware misdrijven.

• Twee of meer personen. Een eigen plan van één persoon levert geen samenspanning op.
• Een echte overeenkomst. Er moet een gezamenlijk besluit zijn, niet slechts een gesprek of een fantasie.

- Het terroristisch oogmerk. Het beoogde misdrijf moet met dat oogmerk zijn bedoeld, zoals omschreven in artikel 83a Sr.

De voorbereidingsvarianten

Door de verwijzing naar artikel 96 Sr, tweede lid, is met dezelfde straf strafbaar wie, met het oogmerk het misdrijf voor te bereiden of te bevorderen, een ander probeert te bewegen daaraan mee te doen, gelegenheid, middelen of inlichtingen probeert te verkrijgen of te verschaffen, voorwerpen onder zich heeft waarvan hij weet dat ze voor het misdrijf bestemd zijn, plannen gereedmaakt die aan anderen zullen worden meegedeeld, of overheidsmaatregelen tegenwerkt die het misdrijf moeten voorkomen. Ook hier geldt dus steeds de eis van een concreet oogmerk.

De straf

Het maximum is tien jaar gevangenisstraf, met een geldboete van de vijfde categorie als alternatief. Dat is lager dan de straf op het beoogde misdrijf, maar hoog voor gedrag dat nog niets heeft veroorzaakt. Wordt het misdrijf uiteindelijk uitgevoerd, dan komt in de regel dat feit ten laste te liggen; deze bepaling is bedoeld voor de gevallen waarin het daar niet van komt of waarin tijdig kan worden ingegrepen.

Bewijs en begrenzing

Omdat de strafbaarheid zo ver naar voren is gehaald, is de bewijsvoering het gevoeligste punt. Het dossier bestaat meestal uit berichten, opgenomen gesprekken en verklaringen. De rechter moet daaruit afleiden of er werkelijk wilsovereenstemming bestond en of het terroristisch oogmerk aanwezig was. Grote woorden, instemmen met geweld of het delen van radicale opvattingen zijn op zichzelf niet genoeg; er moet een afspraak of een concrete voorbereidingshandeling zijn. Voor buitenlandse staatshoofden en internationaal beschermde personen geldt een vergelijkbare regeling in artikel 120b Sr.

In de praktijk

Zaken als deze beginnen vaak met informatie van inlichtingendiensten of met een melding uit de omgeving van betrokkenen. Dat betekent dat een verdachte lang niet altijd weet wat er precies in het dossier zit. Zwijgen tot uw advocaat het dossier heeft kunnen inzien, is daarom in dit soort onderzoeken bijna altijd verstandig. Voor de omgeving geldt iets anders: wie zich zorgen maakt over de radicalisering van een naaste, kan dat melden bij de politie of bij een meldpunt van de gemeente, waar ook hulpverlening in beeld kan komen.