Artikel 415 Sr: Ontzetting van rechten bij scheepvaartmisdrijven

Dit artikel omschrijft zelf geen strafbaar feit. Het geeft de rechter een extra mogelijkheid bij het straffen: wie wordt veroordeeld wegens een van de misdrijven die de wet in de artikelen 381 tot en met 387 Sr omschrijft of wegens de misdrijven van de artikelen 402 en 403 Sr, kan daarnaast van bepaalde rechten worden ontzet. Ontzetting van rechten is een bijkomende straf. Meestal wordt zij uitgesproken naast een gevangenisstraf of geldboete, maar de wet staat toe dat de rechter haar ook op zichzelf oplegt, zonder hoofdstraf.

Welke rechten

Het artikel verwijst naar de opsomming in artikel 28 Sr, eerste lid, en wel naar de onderdelen 1°, 2° en 4°. Dat gaat kort gezegd om het bekleden van ambten, om het dienen bij de gewapende macht en om het optreden als raadsman of als door de rechter benoemde bewindvoerder. De ontzetting van het kiesrecht, dat in dezelfde opsomming staat, valt hier dus buiten; die mogelijkheid heeft de wetgever voor andere gevallen bewaard.

Waarom juist deze rechten

De gedachte achter een ontzetting is dat iemand die een bepaalde positie heeft misbruikt of daarvoor niet langer geschikt is, die positie een tijd lang niet moet kunnen innemen. Bij ernstige misdrijven op zee raakt dat het vertrouwen dat een overheid of een rechter in een persoon moet kunnen stellen. Wie in staat bleek tot geweld of ernstige misdrijven op open water, kan niet zonder meer een publiek ambt bekleden of als raadsman voor een ander optreden.

Hoe de rechter beslist

De wet zegt dat ontzetting kán worden uitgesproken. De rechter is er dus niet toe verplicht en zal er alleen toe overgaan als de omstandigheden van het geval dat rechtvaardigen. Waar het wettelijk op aankomt, is dat het bewezen misdrijf tot de feiten behoort waarvoor dit artikel de ontzetting openstelt. Ook is een ontzetting in beginsel voor een bepaalde duur, en niet vanzelf voor het leven; de algemene regels over de bijkomende straffen in het Eerste Boek bepalen hoe lang zij kan duren en wanneer zij ingaat. Dat de officier van justitie de ontzetting in zijn eis noemt, is de gebruikelijke gang van zaken en geeft de verdachte gelegenheid zich te verweren, maar de wet schrijft zo'n vordering niet voor.

Afbakening

Binnen deze titel staan meer bepalingen die niet zelf strafbaar stellen maar het straffen regelen: artikel 415a Sr verhoogt de straf bij een terroristisch oogmerk, artikel 415c Sr bevat een eigen ontzettingsmogelijkheid voor de terroristische variant. Voor de helingsbepalingen geldt een vergelijkbare regeling in artikel 417ter Sr, die daarnaast een beroepsverbod mogelijk maakt. Zo'n beroepsverbod noemt artikel 415 Sr niet.

Een voorbeeld: iemand wordt veroordeeld wegens een ernstig misdrijf op zee en bekleedt daarnaast een functie bij een overheidsdienst. De officier van justitie kan dan naast de gevangenisstraf vorderen dat de veroordeelde voor een aantal jaren geen ambt mag bekleden. De rechter weegt of dat, gelet op de aard van het feit en de functie, evenredig is.

In de praktijk

Voor een verdachte is het belangrijk te weten dat een ontzetting van rechten verstrekkender kan uitpakken dan de hoofdstraf zelf: zij raakt werk, loopbaan en maatschappelijke positie voor langere tijd. Het loont daarom om ook op dit onderdeel van de eis verweer te voeren en de rechter voor te houden welke concrete gevolgen zo'n ontzetting voor de betrokkene zou hebben.