Artikel 185 Sr: Opschudding veroorzaken en niet vertrekken

Artikel 185 Sr beschermt het ongestoorde verloop van een terechtzitting en van ander openbaar ambtelijk optreden. Strafbaar is wie daar opschudding veroorzaakt en vervolgens, na een bevel van of namens het bevoegd gezag, niet weggaat. Het gaat dus om een combinatie van twee gedragingen: eerst de verstoring, daarna het blijven staan of zitten ondanks het bevel.

De bestanddelen

• Een terechtzitting of openbaar ambtelijk optreden — naast de zitting van een rechter valt hieronder elke plaats waar een ambtenaar in het openbaar rechtmatig zijn functie uitoefent, bijvoorbeeld tijdens een openbare vergadering of bij een ambtshandeling op straat. Waar het om draait, is dat het optreden zich voor de ogen van anderen afspeelt.
• Opschudding veroorzaken — er moet onrust ontstaan die het normale verloop doorbreekt: schreeuwen, luid protesteren, een handgemeen uitlokken of op een andere manier de orde verstoren. Een zichtbaar afkeurende houding alleen is niet genoeg. Wanneer de onrust zo ver gaat dat iemand moet vertrekken, bepaalt in de eerste plaats de ambtenaar die ter plaatse de leiding heeft.
• Een bevel van of vanwege het bevoegd gezag — het bevel om te vertrekken moet komen van degene die daartoe bevoegd is, of namens hem worden gegeven. In de rechtszaal is dat de rechter die de zitting leidt; elders de ambtenaar die optreedt of de burgemeester. Het bevel volgt op de onrust, maar komt niet te laat als het pas wordt gegeven nadat het weer stil is geworden.
• Zich niet verwijderen — pas als de betrokkene na het bevel blijft, is het feit voltooid. Wie meteen vertrekt, is niet strafbaar op grond van dit artikel. Vertrekken betekent ook weg blijven: terugkomen kan pas als de ambtelijke handeling voorbij is of als de betrokkene toestemming krijgt.

De opbouw laat zien dat de wetgever een waarschuwing heeft ingebouwd. De verstoring alleen is op grond van dit artikel niet strafbaar; de betrokkene krijgt de gelegenheid het zelf te beeindigen. Dat neemt niet weg dat een verstoring die opzettelijk een ambtshandeling ter uitvoering van een wettelijk voorschrift dwarsboomt, onder artikel 184 Sr kan vallen. Het bevel moet duidelijk zijn en de betrokkene moet hebben bereikt: hij moet hebben kunnen begrijpen dat hij moest vertrekken en dat het bevel van het bevoegd gezag afkomstig was.

De straf

Het maximum is laag: gevangenisstraf van ten hoogste twee weken of een geldboete van de tweede categorie. Dat past bij het karakter van het feit, dat vooral de orde beschermt en niet de veiligheid van personen. Naast de strafrechtelijke afdoening kent het procesrecht eigen ordemaatregelen; de rechter kan verstoorders van een zitting laten verwijderen zonder dat daar een strafzaak op hoeft te volgen.

Afbakening

Artikel 184 Sr ziet op het negeren van een bevel of vordering van een toezichthouder of opsporingsambtenaar in het algemeen; artikel 185 Sr op de specifieke situatie van opschudding op een openbare plek waar ambtelijk wordt opgetreden en gaat in dat geval voor. Bij een volksoploop geldt artikel 186 Sr, dat pas na het derde bevel strafbaarheid aanneemt. Loopt de verstoring uit op geweld tegen de ambtenaar, dan komen artikel 179 Sr en artikel 180 Sr in beeld. Artikel 185a Sr stelt bepaalde buitenlandse functionarissen met ambtenaren gelijk, ook voor dit artikel.

Een voorbeeld: iemand op de publieke tribune roept tijdens de behandeling van een zaak herhaaldelijk luid door de zitting heen. De voorzitter gelast hem de zaal te verlaten, maar hij blijft zitten. Daarmee zijn beide bestanddelen vervuld.

In de praktijk

Zittingen zijn in beginsel openbaar en publiek is welkom, maar de voorzitter bewaakt de orde. Wie er als betrokkene of belangstellende bij is, kan zich dat het beste realiseren: emoties zijn begrijpelijk, maar een uitbarsting kan leiden tot verwijdering en in het uiterste geval tot vervolging. Wilt u iets kwijt over een zaak, dan zijn daarvoor andere wegen, zoals het spreekrecht voor slachtoffers of een brief aan de rechtbank via uw advocaat.