Artikel 364a Sr: Gelijkstelling van buitenlandse functionarissen en oud-ambtenaren

Artikel 364a Sr bevat zelf geen strafbaar feit. Het is een schakelbepaling: het rekt het begrip ambtenaar en het begrip rechter op, zodat de ambtsmisdrijven uit deze titel ook gelden voor mensen die formeel geen Nederlandse ambtenaar of rechter zijn. Zonder deze bepaling zouden corruptie en machtsmisbruik met een buitenlandse of internationale dimensie buiten bereik van het Nederlandse strafrecht kunnen vallen.

Wat het artikel gelijkstelt

• Buitenlandse en internationale functionarissen — het eerste lid stelt personen in de openbare dienst van een vreemde staat of van een volkenrechtelijke organisatie gelijk met ambtenaren. Die gelijkstelling geldt alleen voor de opgesomde bepalingen uit deze titel: de artikelen 358 tot en met 361 Sr, artikel 363 Sr, de artikelen 365 tot en met 371 Sr en artikel 376 Sr.
• Oud-ambtenaren — het tweede lid stelt voormalige ambtenaren gelijk voor twee onderdelen van artikel 363 Sr: de varianten waarin een voordeel wordt aangenomen of gevraagd naar aanleiding van wat in het verleden in de functie is gedaan of nagelaten.

- Buitenlandse en internationale rechters — het derde lid stelt de rechter van een vreemde staat of van een volkenrechtelijke organisatie gelijk met de rechter uit artikel 364 Sr. Daarbij valt te denken aan rechters van internationale gerechten en tribunalen, waarvan er verscheidene in Den Haag zijn gevestigd.

Waarom deze uitbreiding er is

Zonder uitdrukkelijke regeling zou het wetboek onder een ambtenaar alleen iemand in Nederlandse overheidsdienst verstaan. Corruptie stopt echter niet bij de grens, en Nederland heeft zich in verdragen verbonden om ook buitenlandse en internationale functionarissen onder zijn corruptiebepalingen te brengen. Artikel 364a Sr doet dat voor de ontvangende kant: de buitenlandse ambtenaar of internationale rechter die zich laat omkopen, of die een van de andere genoemde ambtsmisdrijven begaat, kan in Nederland worden vervolgd op dezelfde voet als een Nederlandse ambtenaar, met dezelfde bestanddelen en dezelfde strafmaxima. De gevende kant, het bedrijf of de particulier die een buitenlandse ambtenaar betaalt, valt niet onder dit artikel maar onder artikel 177 Sr; voor die bepaling kent artikel 178a Sr een vergelijkbare gelijkstelling.

De uitbreiding naar oud-ambtenaren

De gelijkstelling in het tweede lid sluit een gat dat anders eenvoudig te benutten zou zijn. Wie tijdens zijn ambtsperiode iets doet of nalaat en zich daarvoor pas laat belonen nadat hij is vertrokken, kan zich niet verweren met de stelling dat hij op het moment van ontvangst geen ambtenaar meer was. De koppeling met wat in de vroegere functie is gebeurd blijft daarbij noodzakelijk; een gewone baan of een gewoon geschenk na afloop van een loopbaan valt hier niet onder.

Wat er niet in staat

De bepaling zegt niets over rechtsmacht. Of Nederland een feit dat zich geheel in het buitenland heeft afgespeeld kan vervolgen, hangt af van de rechtsmachtbepalingen in het Eerste Boek en van de vraag of er een aanknopingspunt met Nederland is, zoals de nationaliteit van de verdachte. Artikel 364a Sr regelt alleen wie voor de toepassing van deze ambtsmisdrijven als ambtenaar of rechter geldt. Daar komt bij dat een deel van deze functionarissen op grond van verdragen bescherming tegen vervolging geniet; zulke voorrechten blijven ook in een Nederlandse strafzaak gelden.

In de praktijk

Voor de vervolging van de buitenlandse of internationale functionaris zelf is dit artikel de sleutel; voor de Nederlandse onderneming die in het buitenland betalingen doet aan tussenpersonen of ambtenaren zijn de artikelen 177 Sr en 178a Sr de bepalingen die er in de eerste plaats toe doen. In beide gevallen vergt de vraag of iemand in openbare dienst was van een vreemde staat of van een volkenrechtelijke organisatie vaak feitelijk onderzoek naar de positie van de betrokkene in dat andere rechtsstelsel, en daar kan in een strafzaak het verweer zitten.