Artikel 176b Sr: Samenspanning tot terroristische gemeengevaarlijke misdrijven

Deze bepaling grijpt in vóór er iets is gebeurd. Strafbaar is de samenspanning tot een aantal met name genoemde gemeengevaarlijke misdrijven, wanneer die zouden worden begaan met een terroristisch oogmerk. Het maximum ligt op tien jaren gevangenisstraf; de rechter kan in plaats daarvan een geldboete van de vijfde categorie opleggen. Het tweede lid trekt de regeling van artikel 96 Sr, tweede lid, door naar deze bepaling.

Wat samenspanning is

Samenspanning is in dit wetboek een omschreven begrip: zij bestaat zodra twee of meer personen zijn overeengekomen het misdrijf te plegen. De omschrijving staat in artikel 80 Sr. Er hoeft dus geen enkele uitvoeringshandeling te zijn verricht, geen middel te zijn aangeschaft en geen datum te zijn geprikt; de afspraak zelf is het strafbare feit. Dat maakt dit een van de meest vooruitgeschoven strafbaarstellingen van het wetboek.

Meer dan een gesprek

Juist omdat de drempel laag ligt, is de begrenzing van belang. Vereist is een werkelijke overeenkomst tussen de betrokkenen om het misdrijf te plegen. Praten over de wenselijkheid van geweld, instemmen met een ideologie of het uiten van sympathie is geen samenspanning. Er moet een gezamenlijk besluit zijn genomen, en dat besluit moet zien op een concreet misdrijf uit de opsomming en op de uitvoering daarvan met een terroristisch oogmerk.

De opgesomde misdrijven

Het artikel noemt onder meer brandstichting en het teweegbrengen van een ontploffing of overstroming, bepaalde onderdelen van de bepalingen over waterkeringen en leidingen, over elektriciteitswerken en over geautomatiseerde en telecommunicatiewerken, verder de misdrijven over verkeersvoorzieningen, over gevaar voor spoor- en luchtverkeer, over navigatietekens, over vaartuigen en luchtvaartuigen, over gebouwen, over de drinkwatervoorziening, over verontreiniging en over schadelijke waren. Bij enkele artikelen is de samenspanning beperkt tot de zwaarste onderdelen daarvan.

Het terroristisch oogmerk

De afspraak moet zien op uitvoering met een terroristisch oogmerk: het aanjagen van ernstige vrees bij de bevolking, het dwingen van een overheid of internationale organisatie, of het ernstig ontwrichten van fundamentele structuren. Ontbreekt dat oogmerk, dan is de samenspanning tot deze misdrijven niet op grond van dit artikel strafbaar; wel kunnen dan andere bepalingen over voorbereiding of over deelneming aan een organisatie in beeld komen.

Het tweede lid

Doordat artikel 96 Sr, tweede lid, van overeenkomstige toepassing is verklaard, geldt hier ook de reeks voorbereidende gedragingen die daar is omschreven. Daarmee wordt de strafbaarheid uitgebreid naar handelingen die aan de uitvoering voorafgaan en die op zichzelf nog geen begin van uitvoering zijn.

Terugtreden

Bij zulke vooruitgeschoven strafbaarstellingen dringt de vraag zich op wat er gebeurt als iemand zich bedenkt. Voor voorbereiding en poging kent het wetboek een regeling voor vrijwillig terugtreden: wie het feit uit eigen beweging niet voltooit, blijft daarvoor buiten schot. Bij samenspanning ligt dat anders. Het feit is voltooid zodra de afspraak is gemaakt, en dat iemand zich daarna terugtrekt, neemt de strafbaarheid niet weg; het kan wel meewegen bij de straftoemeting. Wie in zo'n positie verkeert, doet er verstandig aan onmiddellijk juridische bijstand te zoeken.

Afbakening

Artikel 176a Sr verhoogt de straf wanneer een van deze misdrijven met een terroristisch oogmerk daadwerkelijk is begaan; artikel 176b Sr treft het stadium daarvoor. Artikel 176c Sr maakt bij een veroordeling ontzetting van rechten mogelijk. Wordt het misdrijf wel uitgevoerd, dan gaat de samenspanning in de regel op in het voltooide feit. Buiten deze titel bestaan bepalingen over deelneming aan een terroristische organisatie en over algemene voorbereidingshandelingen.

In de praktijk

Zaken over samenspanning steunen vrijwel altijd op communicatie: berichten, gesprekken en digitale sporen. De verdediging richt zich meestal op de vraag of er werkelijk een afspraak was of slechts stoere taal, en op de vraag of het oogmerk kan worden bewezen. Voor iedereen geldt dat het melden van concrete plannen bij de politie mogelijk is en dat vroeg ingrijpen precies is wat de wetgever met deze bepaling beoogt.