- Op vordering van het openbaar ministerie kan bij een afzonderlijke rechterlijke beslissing aan degene die is veroordeeld wegens een strafbaar feit de verplichting worden opgelegd tot betaling van een geldbedrag aan de staat ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
- De verplichting kan worden opgelegd aan de in het eerste lid bedoelde persoon die voordeel heeft verkregen door middel van of uit de baten van het daar bedoelde feit of andere strafbare feiten, waaromtrent voldoende aanwijzingen bestaan dat zij door de veroordeelde zijn begaan.
- Op vordering van het openbaar ministerie kan bij een afzonderlijke rechterlijke beslissing aan degene die is veroordeeld wegens een misdrijf dat naar de wettelijke omschrijving wordt bedreigd met een geldboete van de vijfde categorie, de verplichting worden opgelegd tot betaling van een geldbedrag aan de staat ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel, indien aannemelijk is dat of dat misdrijf of andere strafbare feiten op enigerlei wijze ertoe hebben geleid dat de veroordeelde wederrechtelijk voordeel heeft verkregen. In dat geval kan ook worden vermoed dat: a. uitgaven die de veroordeelde heeft gedaan in een periode van zes jaren voorafgaand aan het plegen van dat misdrijf, wederrechtelijk verkregen voordeel belichamen, tenzij aannemelijk is dat deze uitgaven zijn gedaan uit een legale bron van inkomsten, of; b. voorwerpen die in een periode van zes jaren voorafgaand aan het plegen van dat misdrijf aan de veroordeelde zijn gaan toebehoren voordeel belichamen als bedoeld in het eerste lid, tenzij aannemelijk is dat aan de verkrijging van die voorwerpen een legale bron van herkomst ten grondslag ligt.
- De rechter kan ambtshalve, op vordering van het openbaar ministerie of op het verzoek van de veroordeelde afwijken van de in het derde lid genoemde periode van zes jaren en een kortere periode in aanmerking nemen.
- De rechter stelt het bedrag vast waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt geschat. Onder voordeel is de besparing van kosten begrepen. De waarde van voorwerpen die door de rechter tot het wederrechtelijk verkregen voordeel worden gerekend, kan worden geschat op de marktwaarde op het tijdstip van de beslissing of door verwijzing naar de bij openbare verkoop te behalen opbrengst, indien verhaal moet worden genomen. De rechter kan het te betalen bedrag lager vaststellen dan het geschatte voordeel. Op het gemotiveerde verzoek van de verdachte of veroordeelde kan de rechter, indien de huidige en de redelijkerwijs te verwachten toekomstige draagkracht van de verdachte of veroordeelde niet toereikend zullen zijn om het te betalen bedrag te voldoen, bij de vaststelling van het te betalen bedrag daarmee rekening houden. Bij het ontbreken van zodanig verzoek kan de rechter ambtshalve of op vordering van de officier van justitie deze bevoegdheid toepassen.
- Onder voorwerpen worden verstaan alle zaken en alle vermogensrechten.
- Bij het vaststellen van het bedrag van het wederrechtelijk verkregen voordeel op grond van het eerste, tweede en derde lid ter zake van strafbare feiten die door twee of meer personen zijn gepleegd, kan de rechter bepalen dat deze hoofdelijk dan wel voor een door hem te bepalen deel aansprakelijk zijn voor de gezamenlijke betalingsverplichting. Bij het vaststellen van het bedrag van het wederrechtelijk verkregen voordeel op grond van het derde lid moet voor de toepassing van de vorige zin tevens aannemelijk zijn dat de veroordeelden een economische eenheid vormden die het wederrechtelijk verkregen voordeel heeft genoten.
- De rechter kan bij de bepaling van de hoogte van het voordeel kosten in mindering brengen die rechtstreeks in verband staan met het begaan van strafbare feiten, bedoeld in het eerste tot en met derde lid, en die redelijkerwijs voor aftrek in aanmerking komen.
- Bij de bepaling van de omvang van het bedrag waarop het wederrechtelijk verkregen voordeel wordt geschat, worden aan benadeelde derden in rechte toegekende vorderingen alsmede de verplichting tot betaling aan de staat van een som gelds ten behoeve van het slachtoffer als bedoeld in artikel 36f voor zover die zijn voldaan, in mindering gebracht.
- Bij de oplegging van de maatregel wordt rekening gehouden met uit hoofde van eerdere beslissingen opgelegde verplichtingen tot betaling van een geldbedrag ter ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel.
- De rechter bepaalt bij de oplegging van de maatregel de duur van de gijzeling die met toepassing van artikel 6:6:25 van het Wetboek van Strafvordering ten hoogste kan worden gevorderd. Bij het bepalen van de duur wordt voor elke volle € 25 van het opgelegde bedrag niet meer dan één dag gerekend. De duur beloopt ten hoogste drie jaar.
←
Terug 36d · Onttrekking van voorwerpen die bij het onderzoek zijn aangetroffen
Verder 36f · De schadevergoedingsmaatregel voor het slachtoffer
→
Artikel 36e Sr: Ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel
Ontneming van wederrechtelijk verkregen voordeel
Wettekst
Toelichting
Misdaad mag niet lonen. Dit artikel geeft de rechter de bevoegdheid om iemand die is veroordeeld te verplichten een geldbedrag aan de staat te betalen ter grootte van wat hij met strafbare feiten heeft verdiend. Die beslissing valt in een aparte procedure, na of naast de strafzaak, en alleen op vordering van het openbaar ministerie. Het is geen straf maar een maatregel: het doel is herstel van de situatie zoals die zonder het delict zou zijn geweest.
Drie gronden om voordeel te ontnemen
- Het bewezen feit. Voordeel dat rechtstreeks uit het feit voortkomt waarvoor iemand is veroordeeld.
- Andere feiten met voldoende aanwijzingen. Het tweede lid maakt ontneming mogelijk van voordeel uit andere strafbare feiten, mits er voldoende aanwijzingen zijn dat de veroordeelde die heeft begaan. Een veroordeling voor die feiten is niet nodig; het volstaat dat de rechter het aannemelijk acht dat de veroordeelde ze heeft begaan. Feiten waarvan hij is vrijgesproken mogen volgens vaste rechtspraak van de Hoge Raad echter niet aan de ontneming ten grondslag worden gelegd.
- De ruime variant. Is iemand veroordeeld voor een misdrijf waarop een geldboete van de vijfde categorie staat, dan volstaat dat het aannemelijk is dat hij op enigerlei wijze wederrechtelijk voordeel heeft verkregen. Daarbij mag worden vermoed dat uitgaven en verkrijgingen uit de zes jaar vóór dat misdrijf uit misdaad afkomstig zijn, tenzij aannemelijk wordt dat er een legale bron achter zit. De rechter kan die periode op verzoek of uit zichzelf verkorten.
De omkering die daarbij hoort
Bij die derde grond komt het erop aan dat de veroordeelde uitlegt waar zijn geld vandaan komt. Dat is een bewuste keuze van de wetgever: bij zware misdrijven met een verdienmodel is de herkomst van vermogen vaak alleen door de betrokkene zelf te verklaren. Het gaat niet om een omkering van de bewijslast voor de strafbaarheid, maar om de vraag hoe het vermogen is opgebouwd. Wie een boekhouding, loonstroken of een erfenis kan laten zien, ontkracht het vermoeden.
Hoe het bedrag wordt berekend
De rechter schat het voordeel. Daarbij tellen ook bespaarde kosten mee: wie een verplichte uitgave heeft ontlopen, is daar voordeliger van geworden. De waarde van voorwerpen kan worden geschat op de marktwaarde ten tijde van de beslissing, of op wat een openbare verkoop zou opbrengen. Kosten die rechtstreeks met het plegen van de feiten samenhangen en redelijkerwijs voor aftrek in aanmerking komen, mag de rechter in mindering brengen.
Op het bedrag komt in mindering wat al aan benadeelden is betaald: toegewezen vorderingen van derden en een betaalde schadevergoedingsmaatregel als bedoeld in artikel 36f Sr tellen mee, voor zover zij zijn voldaan. Ook eerdere ontnemingsbeslissingen worden verrekend, zodat niemand twee keer voor hetzelfde voordeel betaalt.
Matiging en meerdere daders
De rechter mag het te betalen bedrag lager vaststellen dan het geschatte voordeel. Blijkt dat de huidige en de te verwachten draagkracht niet toereikend zijn, dan kan hij daar rekening mee houden, op gemotiveerd verzoek van de betrokkene of uit zichzelf. Zijn er meerdere daders, dan kan hij bepalen dat zij hoofdelijk aansprakelijk zijn of ieder voor een deel; bij de ruime variant geldt daarvoor de extra eis dat zij een economische eenheid vormden die het voordeel heeft genoten.
Wat er gebeurt bij niet betalen
Het elfde lid verplicht de rechter om bij de oplegging de maximale duur van de gijzeling te bepalen die later op grond van artikel 6:6:25 Sv kan worden gevorderd. Voor elke volle vijfentwintig euro geldt hoogstens één dag, met een bovengrens van drie jaar. Belangrijk is dat gijzeling de betalingsverplichting niet doet vervallen: de schuld blijft bestaan. Zij is een drukmiddel, geen alternatieve straf. Maakt de veroordeelde aannemelijk dat hij niet kan betalen, dan wijst de rechter de vordering tot gijzeling af.
In de praktijk
Een ontnemingszaak is een zelfstandige procedure met een eigen dossier; in eenvoudige zaken kan zij tegelijk met de strafzaak worden behandeld, maar de rechter beslist er altijd afzonderlijk over, na de uitspraak in de strafzaak. De officier van justitie moet zijn voornemen in de strafzaak kenbaar maken (artikel 311, eerste lid, Sv) en de vordering uiterlijk twee jaar na de uitspraak in eerste aanleg aanhangig maken (artikel 511b Sv). Onderschat haar niet omdat de strafzaak al achter de rug lijkt. Verzamel vroeg alles wat de herkomst van inkomen en bezittingen laat zien, want dat is precies waar het om draait. Bijstand van een advocaat is hier vrijwel onmisbaar: het gaat om rekenwerk, aannames en vermoedens die zich alleen met concrete stukken laten weerleggen.
Redactionele toelichting .
Geen juridisch advies.
Relevante jurisprudentie
Deze uitspraken bepalen hoe dit artikel wordt toegepast.
-
Welk voordeel wordt ontnomen: het berekende of het werkelijk behaalde?
De Hoge Raad stelt als maatstaf voorop dat bij het bepalen van het wederrechtelijk verkregen voordeel moet worden uitgegaan van het voordeel dat de betrokkene in de concrete omstandigheden van het geval daadwerkelijk heeft behaald. Dat volgt uit het herstellende karakter van de maatregel. Dat de buit later volgens de betrokkene nauwelijks iets heeft opgebracht, doet er niet aan af dat hij destijds voordeel van de door het hof berekende omvang heeft verkregen. Het beroep is verworpen.
-
Wanneer mag een hoofdelijke betalingsverplichting worden opgelegd?
De Hoge Raad legt de wettelijke mogelijkheid van hoofdelijke aansprakelijkheid uit. Het gaat daarbij om individuele verplichtingen om het hele geschatte voordeel aan de staat te betalen. Zo'n verplichting voor het volle bedrag is doorgaans in strijd met het uitgangspunt dat alleen voordeel kan worden ontnomen dat de betrokkene werkelijk heeft behaald; alleen als het voordeel gemeenschappelijk is en ieder van de mededaders erover kon beschikken, mag het aan ieder voor het geheel worden toegerekend. Dat zal zich naar verwachting maar in een beperkt aantal gevallen voordoen: ligt er geen aanwijzing voor de verdeling, dan is toerekening naar hoofden meer op zijn plaats. De vaststelling en de schatting van het voordeel gaan bovendien vooraf aan de vraag van toerekening. De uitspraak is vernietigd.
-
Mag de rechter alleen bij geringe draagkracht een lager bedrag vaststellen?
De Hoge Raad oordeelt dat de bevoegdheid van de rechter om het te betalen bedrag lager vast te stellen dan het geschatte voordeel niet beperkt is tot gevallen van beperkte draagkracht. Die beperking vindt geen steun in de tekst van de wet en ook niet in de wetsgeschiedenis. Het hof mocht daarom, om de redenen die de verdediging had aangevoerd, besluiten helemaal geen betalingsverplichting op te leggen. Het cassatieberoep van het openbaar ministerie is verworpen.
-
Wanneer kan een beroep op gebrek aan draagkracht slagen?
De Hoge Raad formuleert als uitgangspunt dat de draagkracht in beginsel in de fase van de tenuitvoerlegging aan de orde moet komen. In de ontnemingszaak zelf kan een beroep op gebrek aan draagkracht alleen met succes worden gedaan als aanstonds duidelijk is dat de betrokkene op dat moment en ook in de toekomst geen draagkracht heeft of zal hebben. Het hof hoefde het hier aangevoerde daarom niet als een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt op te vatten. Het beroep is verworpen.
-
Mogen kosten voor gestolen elektriciteit worden afgetrokken?
Het hof had de achteraf betaalde elektriciteitsrekening niet in aftrek gebracht, omdat met die betaling het door diefstal verkregen voordeel volgens het hof al teniet was gedaan. De Hoge Raad vindt dat niet begrijpelijk: door die rekening te betalen heeft de betrokkene immers kosten gemaakt die in direct verband staan met het delict. Dat de rekening elektriciteit betrof die hij zelf had gestolen, doet daaraan niet af. De uitspraak kan niet in stand blijven.
Uitspraken via rechtspraak.nl. De samenvattingen zijn van de redactie.