Artikel 77x Sr: Voorwaardelijke straf in het jeugdstrafrecht

De rechter kan een jongere veroordelen en tegelijk bepalen dat de opgelegde straf niet wordt uitgevoerd. Die voorwaardelijke veroordeling is in het jeugdstrafrecht eerder regel dan uitzondering: de straf staat op papier als stok achter de deur, terwijl de jongere de kans krijgt zijn leven op orde te houden. Gaat het mis, dan kan de straf alsnog worden uitgevoerd.

Welke straffen voorwaardelijk kunnen

• Jeugddetentie. Geheel of gedeeltelijk voorwaardelijk; alleen de vervangende jeugddetentie valt er nadrukkelijk buiten.
• Taakstraf. Ook een werk- of leerstraf kan deels voorwaardelijk worden opgelegd.
• Geldboete. De boete hoeft niet in één keer onvoorwaardelijk te zijn.

- Ontzegging van de rijbevoegdheid. Ook hier kan een deel boven het hoofd van de veroordeelde blijven hangen.

De plaatsing in een inrichting voor jeugdigen

Voor de zwaarste jeugdmaatregel geldt een aparte regel in het tweede lid. Ook die kan voorwaardelijk worden opgelegd, maar dan alleen in zijn geheel: een gedeeltelijk voorwaardelijke plaatsing bestaat niet. De wet verklaart daarbij artikel 6:6:10a Sv van overeenkomstige toepassing, zodat duidelijk is hoe met de tenuitvoerlegging wordt omgegaan als de voorwaarden niet worden nageleefd: de rechter-commissaris kan dan op vordering van het openbaar ministerie een tijdelijke opname bevelen.

Wat erbij hoort

Een voorwaardelijke veroordeling staat nooit op zichzelf. Artikel 77y Sr verplicht de rechter om er een proeftijd bij vast te stellen van ten hoogste twee jaren. Artikel 77z Sr bepaalt welke voorwaarden gelden: altijd de algemene voorwaarde dat de veroordeelde geen nieuw strafbaar feit pleegt, en daarnaast eventueel bijzondere voorwaarden die op de persoon zijn toegesneden. Artikel 77aa Sr regelt wie op de naleving toeziet.

Waarom dit in jeugdzaken vaak gebeurt

Detentie haalt een jongere weg uit school, werk en gezin, en dat maakt terugkeer moeilijker. Een voorwaardelijke straf geeft de rechter de mogelijkheid om de ernst van het feit te markeren zonder die schade aan te richten, en om tegelijk te sturen op wat er werkelijk nodig is: behandeling, begeleiding, een contactverbod of schoolgang. De dreiging dat de straf alsnog wordt uitgevoerd, houdt de afspraken bindend.

Een voorbeeld

Een jongere wordt veroordeeld tot honderdtwintig dagen jeugddetentie, waarvan zestig dagen voorwaardelijk met een proeftijd van twee jaar en de voorwaarde dat hij zijn opleiding afmaakt en zich meldt bij de begeleidende instelling. Houdt hij zich daaraan, dan blijft dat voorwaardelijke deel op papier staan. Pleegt hij binnen de proeftijd een nieuw feit of laat hij de begeleiding lopen, dan kan het openbaar ministerie vorderen dat de zestig dagen alsnog worden uitgevoerd (artikel 6:6:21 Sv).

In de praktijk

Een voorwaardelijke straf voelt licht op de dag van de uitspraak, maar zij loopt jaren mee. Zorg dat de jongere en de ouders precies weten wanneer de proeftijd begint, hoe lang die duurt en welke voorwaarden er gelden; die informatie staat in de uitspraak en in de mededeling die daarna volgt (artikel 366a Sv). Dreigt tenuitvoerlegging, dan komt de zaak opnieuw bij de rechter en is bijstand van een advocaat verstandig: de rechter kan ook besluiten de proeftijd te verlengen of de voorwaarden aan te passen in plaats van de straf uit te voeren (artikel 6:6:19 Sv).