Artikel 22c Sr: De taakstraf en haar maximale duur

Een taakstraf is een straf waarbij iemand onbetaald werk moet verrichten in plaats van vast te zitten of een boete te betalen. Dit artikel legt vast wat die straf inhoudt en hoe lang zij mag duren. In de beslissing staat altijd hoeveel uren gewerkt moet worden; de aard van het werk mag erbij staan, maar dat hoeft niet. De bovengrens is tweehonderdveertig uur.

Wat een taakstraf inhoudt

Het draait om arbeid waar geen loon tegenover staat, verricht bij een organisatie die daarvoor projecten aanbiedt. De veroordeelde levert zijn vrije tijd in en moet zich aan werktijden en aanwijzingen houden. Daarmee heeft de straf een dubbel karakter: zij is voelbaar, en zij houdt tegelijk het gewone leven van werk, opleiding en gezin overeind, wat de kans op herhaling kan verkleinen.

Instemming van de verdachte is geen voorwaarde. De rechter kan een taakstraf ook opleggen aan iemand die zelf niet op de zitting is geweest. Het werk zelf kan echter niemand worden opgedrongen: wie niet begint of afhaakt, krijgt te maken met de vervangende hechtenis van artikel 22d Sr. Juist daarom telt in de praktijk zwaar of de verdachte laat zien dat hij de straf wil en kan uitvoeren.

Vroeger onderscheidde men werkstraffen en leerstraffen. In de huidige tekst gaat het om onbetaalde arbeid; scholing en trainingen komen doorgaans terug als bijzondere voorwaarde bij een voorwaardelijke straf, langs de weg van artikel 14c Sr.

Wat in de beslissing moet staan

• Het aantal uren. Dat is verplicht. Zonder een concreet urenaantal is de straf niet uitvoerbaar.
• De aard van het werk. Dat mag de rechter erbij zetten, bijvoorbeeld als een bepaald soort werk beter past bij de dader of het feit, maar hij is er vrij in. Laat hij het weg, dan vult de uitvoerende instantie dat in.

- Wie de straf oplegt. Het artikel noemt naast het vonnis van de rechter ook de strafbeschikking. Dat betekent dat het openbaar ministerie een taakstraf kan opleggen zonder tussenkomst van de rechter. Wie het daar niet mee eens is, kan verzet doen (artikel 257e Sv), zodat de zaak alsnog aan de rechter wordt voorgelegd.

De bovengrens

Het tweede lid stelt het maximum op tweehonderdveertig uur. Dat is het plafond voor de rechter, ongeacht hoeveel feiten er tegelijk aan de orde zijn. Binnen die grens bepaalt hij het aantal uren aan de hand van de ernst van het feit en de omstandigheden van de dader. De taakstraf moet volgens artikel 6:3:1 Sv binnen achttien maanden na het onherroepelijk worden van het vonnis zijn voltooid, of binnen negen maanden bij een strafbeschikking. Bij het opleggen hoort altijd de beslissing van artikel 22d Sr: de rechter bepaalt hoeveel vervangende hechtenis volgt als het werk niet naar behoren wordt gedaan.

In sommige zaken mag de rechter helemaal geen taakstraf opleggen. Artikel 22b Sr sluit die straf uit bij bepaalde ernstige misdrijven en bij herhaling, tenzij er ook een onvoorwaardelijke vrijheidsstraf of vrijheidsbenemende maatregel bij komt.

Een voorbeeld

Iemand pleegt een winkeldiefstal en wordt daarvoor veroordeeld tot veertig uur taakstraf. In het vonnis staat het aantal uren en de vervangende hechtenis voor het geval hij niet komt opdagen. Hij werkt de uren af in de weekenden bij een instelling die daarvoor projecten heeft. Maakt hij de uren af, dan is de straf voorbij; laat hij het afweten, dan kan de vervangende hechtenis worden uitgevoerd.

In de praktijk

Een taakstraf vraagt planning: de afspraken over aanvang, werktijden en ziekmelden zijn bindend, en verzuim wordt gemeld. Wie door werk, zorgtaken of gezondheid moeite heeft met de uitvoering, bespreekt dat beter meteen met de uitvoerende instantie dan achteraf. Op de zitting is het zinvol om concreet te maken waarom een taakstraf haalbaar is, bijvoorbeeld met een werkrooster; dat maakt het voor de rechter makkelijker om voor deze straf te kiezen in plaats van voor een vrijheidsstraf.