Artikel 450 Sr: Nalaten hulp te verlenen bij levensgevaar

Wie ziet dat een ander in acuut levensgevaar verkeert, moet helpen als hij dat veilig kan. Artikel 450 Sr maakt het nalaten daarvan strafbaar, maar alleen als het slecht afloopt: de bepaling eist dat de hulpbehoevende overlijdt. De straf is hechtenis van ten hoogste drie maanden of een geldboete van de tweede categorie. Ondanks de zware gevolgen is dit een overtreding en geen misdrijf; het verwijt is niet dat de dader iemand doodde, maar dat hij wegkeek terwijl hij kon helpen.

De bestanddelen

• Getuige zijn — de betrokkene moet het gevaar zelf hebben waargenomen. Van horen zeggen is niet genoeg.
• Ogenblikkelijk levensgevaar — het gevaar moet acuut zijn en het leven betreffen. Een zorgelijke situatie die nog kan verergeren, valt er niet onder.
• Nalaten te helpen — er wordt geen hulp verleend of verschaft. Hulp verschaffen betekent ook: hulp inschakelen, bijvoorbeeld door het alarmnummer te bellen.
• Zonder gevaar voor zichzelf of anderen — de hulp moet mogelijk zijn zonder dat de helper zichzelf of een ander redelijkerwijs in gevaar brengt.

- De dood volgt — zonder dat gevolg is er geen strafbaar feit onder dit artikel. Het is een bijkomende voorwaarde voor strafbaarheid: niet vereist is dat het overlijden door het nalaten is veroorzaakt. Ook als hulp de dood waarschijnlijk niet had kunnen voorkomen, is de overtreding begaan zodra de hulpbehoevende overlijdt.

Hoe ver de plicht gaat

De wet vraagt niet om moed die het redelijke te boven gaat. Wie niet kan zwemmen, hoeft niet het water in; wie geen medische kennis heeft, hoeft niet te reanimeren op een manier die hij niet beheerst. Maar bijna iedereen kan iets: bellen, om hulp roepen, anderen waarschuwen, een gevaarlijke situatie afzetten. Juist die minimale handelingen maken de kern van de plicht uit. De vraag of iemand kon helpen wordt beoordeeld naar de situatie zoals die zich op dat moment redelijkerwijs liet aanzien, niet met de kennis van achteraf.

Een voorbeeld: iemand ziet dat een fietser na een aanrijding roerloos op de weg ligt en rijdt door zonder te stoppen of te bellen, terwijl er verder niemand in de buurt is. Overlijdt de fietser, dan kan dat nalaten onder deze bepaling vallen. Had een ander al gebeld en waren de hulpdiensten onderweg, dan ligt dat anders: er viel dan niets meer te verschaffen wat niet al gebeurde.

Afbakening

Was de betrokkene zelf de oorzaak van het gevaar, dan speelt vaak meer: bij een verkeersongeval kent de Wegenverkeerswet een eigen strafbaarstelling voor het verlaten van de plaats van het ongeval. Wie een bijzondere zorgplicht heeft voor de hulpbehoevende, bijvoorbeeld als ouder of verzorger, en hem in een hulpeloze toestand brengt of laat, kan vallen onder de misdrijven over verlating van hulpbehoevenden in artikel 255 Sr en volgende, die zwaarder worden bestraft; artikel 450 Sr richt zich op iedereen die het gevaar toevallig ziet, ook zonder enige band met de hulpbehoevende. Wordt hulp geweigerd die door de openbare macht wordt gevorderd, dan geldt artikel 446 Sr.

In de praktijk

De veilige lijn is: bel altijd het alarmnummer en blijf op afstand als ingrijpen gevaarlijk is. Bellen kost niets en is bijna nooit gevaarlijk, en daarmee is aan de kern van de plicht voldaan. Wordt iemand toch verdacht van deze overtreding, dan draait de zaak vrijwel altijd om de vraag of hij het gevaar heeft waargenomen en of hulp zonder risico mogelijk was; dat zijn punten die met getuigen en camerabeelden worden onderzocht.