Artikel 439 Sr: Handel in militaire kleding en uitrusting

Kleding, uitrusting en bewapening die aan een militair zijn verstrekt, blijven bestemd voor de dienst. Artikel 439 Sr wil voorkomen dat die spullen via de handel verdwijnen. Het verbiedt daarom om zulke goederen van een militair beneden de rang van officier te kopen, te ruilen, cadeau te krijgen of in pand, gebruik of bewaring te nemen, en evengoed om ze voor zo iemand te verkopen of weg te geven. Dat mag alleen met een schriftelijke vergunning die door of namens de bevelvoerende officier is afgegeven.

Wat het verbod precies raakt

• De goederen — het gaat om voorwerpen die tot de kleding, de uitrusting of de bewapening horen. Niet elk voorwerp dat een militair bezit valt eronder; het moet gaan om spullen die bij die functie horen.
• De wederpartij — de bepaling ziet op militairen beneden de rang van officier. Dat onderscheid is historisch en houdt verband met de zeggenschap over het eigen tenue en materieel.
• De handelingen — kopen, ruilen, als geschenk aannemen en in pand, gebruik of bewaring nemen zijn alle verboden. Ook de omgekeerde rol is strafbaar: wie zulke goederen namens een militair verkoopt, ruilt, weggeeft of in bewaring geeft.

- Zonder vergunning — de vergunning moet schriftelijk zijn en moet door of vanwege de bevelvoerende officier zijn afgegeven. Een mondelinge toestemming van de militair zelf helpt dus niet.

De opkoper met een register

Het tweede onderdeel van het eerste lid richt zich op wie er een gewoonte van maakt dergelijke goederen op te kopen. Voor die groep gelden bij algemene maatregel van inwendig bestuur voorschriften over het register dat zij moeten bijhouden. Leeft de opkoper die voorschriften niet na, dan is dat zelfstandig strafbaar, ook als hij bij iedere aankoop keurig over een vergunning beschikte. Het register maakt herkomst en afzet controleerbaar en past in dezelfde toezichtgedachte als de bepalingen over aangewezen handelaren in artikel 437 Sr en volgende.

De straf en de recidiveregeling

Op beide varianten staat hechtenis van ten hoogste een maand of een geldboete van de tweede categorie. Het tweede lid voegt daar een verzwaring aan toe: is bij het plegen van de overtreding nog geen twee jaar verstreken sinds een eerdere veroordeling wegens een van deze overtredingen onherroepelijk werd, dan kan de hechtenis worden verdubbeld. De termijn loopt dus niet vanaf het eerdere feit of vanaf de eerdere zitting, maar vanaf het moment waarop die eerdere veroordeling definitief werd.

Een voorbeeld: een handelaar in tweedehands legerkleding koopt regelmatig jassen en laarzen rechtstreeks van dienstplichtige militairen op, zonder ooit naar een vergunning te vragen en zonder van die aankopen aantekening te houden. Ook als hij marktprijzen betaalt en er niets gestolen blijkt, overtreedt hij deze bepaling langs twee wegen tegelijk.

Afbakening

Blijkt dat de goederen zijn ontvreemd en wist de koper dat, dan is niet deze overtreding maar heling aan de orde, strafbaar gesteld in artikel 416 Sr. De achtergrond van artikel 439 Sr is een andere: de wetgever wilde desertie tegengaan en ervoor zorgen dat wat aan een militair voor de dienst was verstrekt ook bij de dienst bleef. Daarom is de handel als zodanig verboden, ook als met de herkomst van de spullen niets mis is. Voor de militair zelf kan het van de hand doen van dienstgoed daarnaast tuchtrechtelijke of militair strafrechtelijke gevolgen hebben; die vallen buiten dit wetboek.

In de praktijk

Voor handelaren in surplusgoederen is de veilige route: alleen inkopen via officiële afstootkanalen, of anders een schriftelijke vergunning verlangen en die bij de administratie bewaren. Wie als particulier iets van een kennis in dienst overneemt, staat er formeel niet anders voor. Wordt vervolgd, dan gaat het debat meestal over de vraag of het voorwerp tot de kleding, uitrusting of bewapening behoort en of de verkoper de rang van officier had.