Artikel 435c Sr: Misbruik van het rodekruisteken

Het rode kruis op een witte achtergrond is geen gewoon logo maar een beschermd teken uit het oorlogsrecht. Het geeft aan dat een persoon, voertuig of gebouw medische hulp verleent en daarom niet mag worden aangevallen. Artikel 435c Sr stelt daarom strafbaar dat iemand zonder recht dat teken gebruikt, of de woorden "Rode Kruis" of "Kruis van Genève", of tekens en woorden die daarmee door de wetten en gebruiken van de oorlog zijn gelijkgesteld, of nabootsingen daarvan. De rechter kan niet verder gaan dan een maand hechtenis of een geldboete van de tweede categorie.

Waarom dit teken bescherming verdient

De beschermende werking van het embleem staat of valt met de betrouwbaarheid ervan. Wordt het teken ook door anderen gebruikt, dan verliest het zijn betekenis en lopen juist hulpverleners in conflictgebieden gevaar. Daarom is het gebruik voorbehouden aan wie daartoe gerechtigd is, en is elk ander gebruik strafbaar gesteld, ook wanneer het volstrekt onschuldig is bedoeld. Dat verklaart waarom deze bepaling geen opzet of benadeling vereist.

Wat er onder valt

• Het teken zelf — het rode kruis op witte grond.
• De woorden — de aanduidingen "Rode Kruis" en "Kruis van Genève".
• Gelijkgestelde tekens en woorden — het oorlogsrecht kent ook andere beschermde emblemen die dezelfde functie vervullen; die vallen er eveneens onder.

- Nabootsingen — ook een teken dat het embleem nabootst is verboden. Zo wordt voorkomen dat het verbod met een kleine variatie wordt omzeild.

Het meest voorkomende geval

In de praktijk gaat het zelden om oorlogssituaties. Veel vaker gaat het om commercieel gebruik: een rood kruis op een verbanddoos, op de verpakking van een medisch product, in het logo van een praktijk of een cursusaanbieder. Ook dat is verboden, hoe gebruikelijk het beeld ook lijkt. Wie een medische functie wil aanduiden, kan daarvoor andere symbolen kiezen, bijvoorbeeld een groen kruis of een eigen ontwerp.

Een voorbeeld: een bedrijf dat cursussen eerste hulp aanbiedt zet een rood kruis in zijn beeldmerk en op zijn bedrijfsauto's. Er is niemand misleid over de aard van de dienst, maar het teken is wel gebruikt zonder dat daar recht op bestond, en dat is voldoende voor deze bepaling.

Afbakening

Artikel 435d Sr beschermt op dezelfde manier het wapen van het Zwitserse Eedgenootschap, dat met het embleem samenhangt. Artikel 435b Sr gaat over de bredere suggestie van steun of erkenning door een overheid of internationale organisatie. Wordt het teken gebruikt om iemand geld afhandig te maken, bijvoorbeeld bij een valse collecte, dan is er daarnaast sprake van oplichting volgens artikel 326 Sr.

In de praktijk

Handhaving verloopt meestal niet via het strafrecht maar via een verzoek tot verwijdering: organisaties die over het embleem waken benaderen gebruikers en vragen hun het teken aan te passen. Wie zo'n verzoek krijgt, doet er verstandig aan daaraan gevolg te geven. Voor ondernemers is de les eenvoudig: kies bij het ontwerpen van een logo geen kruisvorm in rood op wit, ook niet in aangepaste vorm.