Artikel 426bis Sr: Hinderlijk volgen op de openbare weg

Iedereen moet zich over straat kunnen bewegen zonder te worden vastgehouden, klemgezet of achtervolgd. Artikel 426bis Sr beschermt die vrijheid met een lichte strafbepaling. Strafbaar is in de eerste plaats het wederrechtelijk belemmeren van iemands vrijheid van beweging, en daarnaast het zich met een of meer anderen aan hem blijven opdringen of hem hinderlijk blijven volgen tegen zijn uitdrukkelijk verklaarde wil. De straf is hechtenis van ten hoogste een maand of een geldboete van de tweede categorie.

De bestanddelen

• Wederrechtelijk — zonder recht of bevoegdheid. Een beveiliger die iemand rechtmatig staande houdt of een politieambtenaar die zijn taak uitvoert, handelt niet wederrechtelijk.
• Op de openbare weg — de bepaling is beperkt tot de openbare ruimte. Wat zich binnen een woning of een besloten ruimte afspeelt, valt onder andere bepalingen.
• Blijven opdringen of blijven volgen — het woordje "blijven" is beslissend. Eén opmerking of een kort stukje meelopen is niet genoeg; het gedrag moet doorgaan nadat duidelijk is dat het ongewenst is.

- Met anderen en tegen de uitdrukkelijk verklaarde wil — deze twee eisen gelden zowel voor het opdringen als voor het blijven volgen: de dader treedt samen met ten minste één ander op, en het slachtoffer heeft duidelijk laten weten dat hij het niet wil. Dat kan met woorden, maar ook met ondubbelzinnig gedrag.

Waarom dit een overtreding is

Het gaat om gedrag dat vervelend en beangstigend is, maar dat op zichzelf nog geen geweld of bedreiging inhoudt. De wetgever heeft daarvoor een lichte sanctie gekozen, zodat de politie kan optreden zonder dat direct het zware strafrecht in stelling wordt gebracht. Omdat het een overtreding is, hoeft geen opzet te worden bewezen; wel kan een verdachte aanvoeren dat hem in het geheel geen verwijt treft.

Afbakening met belaging

Loopt het gedrag uit op een stelselmatige inbreuk op iemands persoonlijke levenssfeer — herhaald opzoeken, volgen, benaderen over een langere periode, met het oogmerk de ander tot iets te dwingen of vrees aan te jagen — dan is niet deze overtreding maar de belaging van artikel 285b Sr aan de orde, een misdrijf met een aanzienlijk hogere straf. Wordt iemand daadwerkelijk vastgehouden, dan komt de vrijheidsberoving van artikel 282 Sr in beeld. Richt het gedrag zich tegen een hulpverlener in functie, dan geldt artikel 426ter Sr met een hogere strafbedreiging.

Een voorbeeld: een groepje mannen loopt een vrouw op straat achterna, blijft naast haar lopen en praten terwijl zij meermalen zegt met rust gelaten te willen worden. Dat kan onder deze bepaling vallen. Zetten zij haar klem tegen een muur, dan verschuift de zaak naar zwaardere strafbepalingen.

In de praktijk

Voor slachtoffers is het van belang direct aangifte te doen en te noteren wat er precies gebeurde, wanneer, waar en of er getuigen of camerabeelden zijn. Juist bij deze overtreding hangt de bewijsvoering op het aantonen dat het gedrag doorging nadat het slachtoffer duidelijk had gemaakt dat het ongewenst was. Wie zich onveilig voelt, kan de politie ook vragen om een gesprek met de betrokkene voordat een strafzaak volgt.